Kitap tanıtımları bloguna hoşgeldiniz :)

AYRI DÜNYALAR

2009-08-08T15:00:00.000-07:00

1_ Kitabın ismi: Ayrı Dünyalar
(2006 Tudem Edebiyat Ödülleri İlk Gençlik Romanı JURİ ÖZEL ÖDÜLÜ)
2_ Yazar: Hüsnan ŞEKER

3_ Yayınevi: TUDEM

4_ Kapak Resmi: Tülay Sözbir Seidel

5_Türü: Roman

6_Yaş grubu: 11+
7_Basım yılı: Nisan 2008

AYRI DÜNYALAR

Kitabı Tanıtan: FİLİZ TOSYALI (Temmuz 2009)

Her an kafamızda yazdığımız ama bir türlü gönderemediğimiz çeşitli nedenlerle değiştirdiğimiz mektuplardan pek farkı olmayan mektup. Gençlerin ailelerine isyan eden ama bir türlü silemedikleri kan bağı denen sevgiyle çatışan duygularını anlatan AYRI DÜNYALAR. Dilşan’ın yazdığı mektupla bizi gençlerin dünyasını anlamaya itiyor. Bir genç kızdan çok sanki, anne babalara kuralları koyanlara, sınırlı inançları gençlere yerleştirenlere yazılmış gibi. Dilşan’ın her an kurtulmak istediği bir ev ve duyguları… Ama aslında o evde yaşamak istediğini isyanlarından anlayabiliyoruz. Anadolu’da yaşayan, kurallarla sınırlı çağdaşlıktan haberli bir genç kız Dilşan.
Yaşama tutunmak isteyen yapmak istediklerini erteleyen bir annenin dünyasında kendini yalnız hisseden bir kız. Annesinin kendi gelişimi adına yaptığı çalışmalar, sosyal duvarlarının sınırı kızına dayanıyor, beklenilenin dışında bir anne olarak algılanıyor. Genç kıza yerleşen anne kimliğinden uzak görünen kadın bireyselliğini yaşamaya çalışırken kızını özgür bırakmasıyla yine kızı tarafından suçlanıyor. Çağdaşlıkla, görenek ve gelenekler arasında kalmış, çağımız gençlerinin duygularını yansıtırken, gençten yana olup annelerin özel yaşamını görmemezlikten geliyor. Yazar genç kıza anneye haksızlık ediyor gibi bir çizgide romanını taşıyor. Yazarın kaleminden dökülen sözcüklerde bu tarafçılığı hissetmemize rağmen romanı zevkle okutan yön, yazarın güzel ve kusursuz anlatımı.
Annenin kendi gelişimi adına yaptığı çalışmalar çağımızın genç annelerine önerilen ve öğretilen çağdaş yüklemeler arasında. Ne yazık ki böyle yaşamayan annelerin çoğunlukta olduğu bir toplumda davranışı üzerine tepki çekilmeye uğraşılıyor hissi, yazarın kaleminde de hissediliyor. Bir yandan da eleştirel yaklaşan, henüz kimlik arayışı içindeki bir genç kız kendi başarısızlıklarını, aile yaşamındaki durumu anneye yüklemeye çalışırken kendi davranışlarını, isteklerini, beklentilerini kurtarmaya çalışıyor. Büyükannenin büyüttüğü o genç kız; annesiyle yaşamaya alışırken, büyükannesinin huzurevinde olmasına dayanamıyor. Anne toplumdaki yerini bulma savaşı verirken, sıkıntılarını içine atan biri olarak karşımıza çıkıyor. Genç kızı tarafından da eleştirilince hırçınlaşıyor. Nedense yazar, genç anneye hak veren birileriyle romanını süslemiyor. Gençlik yazarlarının sosyal duvarlarının sınırı kızına dayanıyor, beklenilenin dışında bir anne olarak algılanıyor. Kalkınmaya hazır ülkelerde görülen ve bilinen; genç kızlara yerleşen anne kimliğinden uzak görünen kadın, bireyselliğini yaşamaya çalışırken kızını özgür bırakmasıyla suçlanıyor. Eğitimli anne bir kitap yazma ve yayımlatma uğraşı içinde yazar olmaya çalışırken zaman zaman kızıyla iletişim kurabilse de kopuk yaşamlarını bağlayamıyor. Üstelik de davranışının yanlışlığı kızı tarafından onaylanıyor.
Annesini niçin kızdırdığını bilen bir genç kız. “…..çamurlu ayakkabılarımı bu” kez çıkarıp elime aldım. Onu daha fazla kızdırmanın bir anlamı yoktu.”
Sinem Dilşan’la ayni yaşta zengin bir ailenin kızı. Başka bir şehirde yaşamını sürdürürken aile baskısı üzerinde. Ailesi de, etrafa karşı güvensiz. Perdelerin sıkı sıkı kapatıldığı, kapıların açılırken düşünüldüğü bir evde yaşayan ataerkil, ama köklü olmayan bir aile. Dilşan çağı çağrıştıran bir iş yapan, atari salonunda çalışan eğitimsiz biriyle aşk yaşayarak ailesine tepki gösteriyor. Ailesi de ona. “Onu bir daha görmeyeceksin Mustafa Efendi gelip seni okula gönderecek” Aile bu ilişkiyi duyduğunda uyarı yapma yerine kızı o şehirden uzaklaştırarak, genci de işinden ediyor. Aile içinde de güvensizliğin körüklendiği bir davranış. Yalana ve gizliliğe iten. Arkadaşlıklarını engellemeye çalışıyorlar. Sinem başka bir şehirde akrabalarıyla kalmaya zorlanıyor. Türk ailelerinde ayni yapıdaki ebeveynler tarafından pek çok kez uygulanan yöntem, kızlarını akraba denetimine vererek yüzgöz olmaktan kurtulmak.
SONUÇ: Kişilik gelişiminin yanlış bir şekilde geliştiğini bizlere göstermek isteyen yazar yalanlarla kurguladığı son bölümlerde karakterlere çizdiği özellikleri tam olarak oturtabilmeyi başarıyor. Kuzen İlhan’ın adeta kız kuzeni Sinem için bir bekçi gibi kullanılması incitici bir davranış olarak düşünülebilir. Hangi genç erkek, bekçi durumuna girmek ister. Kuzen İlhan’ın Dilşan ile yaşadığı aşk, ilgiyle okunuyor. Sinem’in kuzenine İlhan’a uyku hapı verip aileden gizlice sevgilisini görmeye gitmek istemesi, Dilşan’ı da peşinden sürüklemeye kalkışması başlarına yeni olaylar açıyor.
Ama sonunda yaşam onları ayni şehirde İzmir’de yaşamaya yönlendiriyor.

Yaşanan gençlik aşklarıyla devam eden “Ayrı Dünyalar” iki genç kızın yabancı okuyucular tarafından çok ilgi ve hayretle okunacak çarpıcı yaşamlarının ruhlarda bıraktığı iz olarak algılanmalı. Betimlemelerin azlığı, günümüz romancılığı için iyi bir örnek. Tek bir yöresel sözcük romanın birkaç yerinde birkaç kez kullanıldığı için dikkatimizden kaçmıyor. Romanın kalıcılığına zarar vermemesi için düşünmemiz gereken o tek sözcüğün romana yedirilmemiş olması. Ayrıca espri sözcüğü de roman içinde sırıtan sözcükler arasında diye düşünülmemeli. Sözcük konuşma içinde geçtiği için romanın kalıcı yapısını bozmuyor.
Güzel, eğlenceli, okumaya değer özelliklere sahip bir kitap. Lise çağındaki gençler için uygun olduğunu düşünürken, anne babaların da okumasını önerebilirim.

Gülen Öyküler Dizisi

2009-03-10T15:25:00.001-07:00

1_ Kitapların ismi:

Oğlum Nerdesin? :1. Basım: Mart 1999, 3.Basım: 2001

Kızım Nerdesin? :1.Basım:1999, 3. Basım: Mayıs 2004

Oğlum Ben Çocukken :1.Basım: 1995, 5. Basım: Nisan 2005

Kızım Ben Çocukken :1.Basım:1995, 6.Basım: Şubat 2006

2_ Yazarı: Aytül Akal
3_ Yayınevi: Uçanbalık Yayınları

4_ Resimleyen: Saadet Ceylan

5_ Türü: Öykü
6_ Yaş grubu: 10+

Kitapları Tanıtan: Çiğdem Gündeş

Genç olmak zor olsa gerek. (Üzerinden uzun zaman geçtiği için unuttum.) Bir yanda çocukluktan çıkmanın heyecanı, arkadaşlar, herkesi mahveden o güzel havalar… Beri yanda kendini ve hayatı sorgulama, yetişkinlerin anlayışsızlıkları… Bunlar yetmezmiş gibi dersler, ödevler, içi doldurulacak küçük yuvarlaklar, doğruları götüren yanlışlar… Bir adım ileride Çin Seddi gibi bir sınavın beklediğini bilmek. Buna bir de annelerle uğraşmak, onlara kendini anlatmak eklenince “İyi ki büyümüşüm,” diyor insan.

Çocuk ve gençlik kitapları yazarı Aytül Akal da bunu duyumsamış olmalı ki, gençler için el kitabı niteliğinde dört güzel kitap yazmış; Kızım Neredesin? Oğlum Neredesin? Kızım Ben Çocukken ve Oğlum Ben Çocukken. Eğer yakınlarda annenize bir armağan almanız gerekiyorsa en yakın kitapçıya uğramanızı atmanızı öneririm. Son karar gene sizin elbette.

“Annemize ilk gençlik kitabı mı armağan edeceğiz?” dediğinizi duyar gibiyim. Sizi anlıyorum ama bu kitapların aslında kendinize bir armağan olduğunu düşünün. Çünkü bir süre sonra; “Annem bir kitap okudu, hayatım değişti,” deme olasılığınız yüksek.

Bilirsiniz, biz yetişkinler biraz garip davranırız zaman zaman. Kendi gençliğimizi, yaşadığımız sıkıntıları, büyüklerimizle aramızdaki irili ufaklı anlaşmazlıkları unutuveririz. “Yavrum ben senin yaşındayken,” ya da “ Bizim zamanımızda,” diye başlayan ve ardı arkası gelmeyen uzun cümleleri çok sever, çok kullanırız. Annelerimiz de çok severdi bu cümleleri ve biz onlara ne çok içerlerdik… Unutuveririz.

Belki de aradaki zamandır bu unutkanlığın, gençlerle yetişkinlerin arasında var olduğuna inanılan uçurumların sebebi. Keşke bu uçurumların üzerine sağlam köprüler atabilecek sihirli bir formül olsa.

Aytul Akal, bu dizi kitaplarında hepimizin aradığı o sihirli formülü vermiş aslında. Anneniz bu kitapları okuyunca kendi annesine, kendine, size ve sizinle olan ilişkisine bir kez daha bakacak. Hatta üzerinde biraz düşünecek. Gülümseyerek okuyacak. Arada kendi kendine; “Allah! Allah! Demek tüm gençler aynıymış,” diye mırıldandığını duyarsanız sakın şaşırmayın.

Bu arada siz de okursanız göreceksiniz ki, sadece gençler değil, aslında bütün anneler de aynıymış. Hepsi aynı şeylere kızar, aynı şeylerden yakınır, aynı endişeleri taşırmış çocukları için. Hatta hepsi aynı komik durumlara düşerlermiş çoğu zaman. (Lütfen bu aramızda kalsın, annemle aramın bozulmasını hiç istemem.)

Ancak en önemlisi yani tüm annelerin ortak noktası, çocuklarına duydukları o uçsuz bucaksız sevgiymiş ve onların büyüdüğünü görmenin verdiği o buruk sevinç.

Aytul Akal, hepimize karmakarışık gelen anne-kız, ana-oğul ilişkisini öyle güzel ve şakacı bir dille yazmış ki, bir solukta okuyacak anneniz. Yani, siz çok beklemek zorunda kalmayacaksınız. Ah! Neredeyse, unutuyordum, sadece anne-genç ilişkisi değil elbette anlatılan. Hani şu her şeye burnunu sokan ama çok sevdiğimiz kardeşler var ya, onları da bulacaksınız sayfaların arasında. Hem de en çekilmez, en yaramaz ve hep olduğu gibi en sevimli ve vazgeçilmez halleriyle. Hayret! Demek tüm kardeşler de birbirinin aynıymış.

Ben biraz geç okudum bu kitapları ve çok pişman oldum. Pişmanlığım kendimden çok kızlarım adına. Daha önce okumuş olsaydım, onların çok işine yarardı. Benim çocuğum olsalar da benden farklı olduklarını ve artık büyüdüklerini daha kolay kabul ederdim. Böylece kızlarımın hayatları daha kolaylaşmış olurdu. Bilmem anlatabildim mi?

Son söz; şimdilik çok uzak gelse de belki bir gün siz de anne-baba olursunuz. Bu kitapların elinizin altında durmasında yarar var. O gün gelip çattığında annenizden geri isteyin onları. Buna anneniz de sevinecektir inanın. Çünkü çok sevdiğimiz büyükannelerimiz de var kitaplarda. Yani dört kitapla çok nesil…

FİLE BEKÇİSİ

2009-02-25T13:59:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: File Bekçisi
2_ Yazarı: Mal Peet
3_ Yayınevi: Tudem
4_ Türü: Hikaye
5_ Yaş grubu: 10+
6_ Basım yılı: 2008

FİLE BEKÇİSİ YA DA EL GATO (KEDİ)
Kitabı Tanıtan: Bilgin Adalı
Kitabın adı, File Bekçisi. İlginç bir kapağı var: Yaprakların arasından görünen bir panter gözü. Gözün içinde havadan gelen topu karşılamaya çalışan bir gencin görüntüsü var. File Bekçisi adı, panter ve gözdeki o yansıma birleşince, kitabın futbolla ilgili olduğu hemen anlaşılıyor. Futbol ilgi alanlarımın dışında kalıyor. Hele şu “kolumu kessem kanım sarı kırmızı akar,” fanatizmi yok mu, inanılmaz derecede tedirgin ediyor beni. Zamanım uygun olursa, Milli Takım’ın maçlarını beş on dakika kadar izlerim yalnızca. Söyleşilerde çocuklar mutlaka sorar hangi takımı tuttuğumu: Milli Takım… Futbol fanatizmine karşı çocuklar için üç kitaplık, “Renklerin Kardeşliği” diye bir diziye başladığım sırada geçti elime File Bekçisi. Başlangıçta hiç niyetim yoktu okumaya. Yine de, şöyle bir karıştırırken ilgimi çekti… Birkaç sayfa okumak için elime aldım kitabı. Sonra da işimi gücümü bir yana bırakıp sabahlayarak okudum bitirdim. Fantastik öğelerle de beslenmiş, bir kaleciye ilişkin hoş bir yaşamöyküsü kitabıydı. Epeyce ilgimi çekmişti doğrusu. Ertesi gün bir başka serüven başladı. Kitabın yazarı Mal Peet’le ilgili küçük bir araştırma yapmak istedim, karşıma kitabın ikinci kişisi olan “Güney Amerika’nın en iyi spor yazarı” Paul Faustino’nun web sitesi çıktı. Gerçek bir spor yazarından söz ediliyordu orada. Epeyce de etkiliydi doğrusu. Paul Faustino’nun yalnızca bir roman kahramanı olduğuna karar verdim sonunda, ama hâlâ öyle birinin olup olmadığından emin değilim. Kitabın baş kişisi olan kaleci El Gato diye birinin olup olmadığını araştırmaya giriştim sonra da. Bir sürü El Gato’yla karşılaştım internette. Hiçbiri de futbolcu değildi ama. Ardından kitapta geçen kişi adlarını, gazete adlarını, kent ve kasaba adlarını araştırdım. Şili, Arjantin, Brezilya ve Portoriko bir araya geliverdi. Yani yazarın, romanın geçtiği mekân olarak tüm Güney Amerika’yı seçmiş olduğu sonucuna vardım onca araştırmadan sonra. Yıllar, yıllar önce, maça giderken, uçaklarının düşmesiyle yok olan bir milli takım anımsıyordum. Onu kafamın gerilerinde bir yerde anımsadım bunca karmaşık bilgilere ulaştıktan sonra. Kitapla bir ilgisi olup olmadığını da anlayamadım doğrusu. File Bekçisi, tam bir muamma olmuştu benim için. Birazcık kitaptan söz edeyim, gerisini çözümleyebiliyorsanız, siz çözümleyin, Ulaştığınız sonuçları bana da yazarsanız sevinirim. Kitap, “Güney Amerika’nın en iyi spor yazarı Paul Faustino’nun” gazetesi için, ülkesine dünya kupasını kazandıran bir kalecinin söyleşisinden oluşuyor. Kaleci El Gato (kedi) bir oduncunun oğludur. Gizemli bir adamla karşılaşır ormanda. Yine gizemli bir biçimde “kaleci” olmayı öğretir adam ona. Oduncular takımında oynarken, kaledeki başarısı dikkati çeken El Gato, ulusal bir takımla sözleşme imzalar sonunda. Bu sözleşmenin imzalanmasından, dünya kupasına uzanan uzun bir yol vardır önünde. Bir borcu vardır El Gato’nun. Artık onu ödeyebilecektir. Futbol dünyasına, sıradan fanatizmin ötesinde bir kapı aralıyor File Bekçisi. Bir kaleciyi, bir ermişi anlatır gibi anlatıyor. Fantastik öğeleriyle, başarıya giden yolun ne kadar dikenli olduğunu, ciddi çabalar harcanmadan çıkmaz sokaktan kurtulmanın olanaksız olduğunu anlatıyor. Yalnızca futbol meraklılarına değil, tüm gençlere öneririm bu kitabı okumalarını. Sanki “başarı” dediğimiz şeyin anahtarını sunuyor. Uzunca bir süredir Tudem, birbirinden güzel kitaplar yayınlıyor gençler için. Okumayı seven gençlere en azından bir göz atmalarını öneririm... Umarım yakın bir zamanda Mal Peet’in öteki kitaplarını da dilimize kazandırır Tudem. Meraklısına not: Tudem’den çıkan Gökhan Tok’un “Tarih Bize Bir Şey Öğretmez” kitabı ile, Terry Pratchett’in “Küçük Özgür Adamlar” dizisini de okumalarını öneririm genç bilimkurgu meraklılarına.

Dolunay Dedektifleri / Mumya Dükkânı

2009-02-19T12:41:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: Dolunay Dedektifleri / Mumya Dükkânı

2_ Yazarı: Mavisel Yener

3_ Yayınevi: Bilgi Yayınevi

4_ Kapak Resmi: Murat SAYIN

5_ Türü: Çocuk- Roman

6_ Yaş grubu: 9+

7_ Basım yılı: 1. Baskı Eylül 2008

Tanıtımı yapan: Ahmet Günbaş

Şu işe bakın hele! Mavisel Yener’in yarattığı Dolunay Dedektifleri, kanlanıp canlanmış, aramızda dolaşır olmuşlar. Dolaşmakla kalmamış, zekaları ve becerileri ile hayranlık uyandırmışlar.

Bir kahraman romandan taşıp gerçek yaşamın içine karışır mı? Pinokyo’nun canlanması gibi bir şey!.. Olacak şey mi bu? Oluyormuş meğer!...

Sen kalk, ta Mardin’lerden Dolunay Dedektifleri’nin yazarına bir mektup döşen ve yardım iste!

Kim mi o mektubu döşeyen? Kim olacak? Mardin’de yaşayan Fırat adlı bir çocuk! Dayısı gümüş ustası Bedo Armutçu’nun bir gün dükkânını kapattıktan sonra eve dönmemesi üzerine kuşkuya kapılıp olayın ardındaki gizler yumağının çözülmesi için Dolunay Dedektifleri yazarından mektupla yardım ister. Yazar da düşünüp taşınıp kahramanlarının elektronik posta adreslerini verir Fırat’a. Böylece bir iletişim ağı doğar kahramanlarla uzak hayranları arasında. Fırat, dayısının yaşadığına inanmaktadır hâlâ. Babasının da izniyle afacan dedektifleri Mardin’e konuk ederler. Birce ile Ece İzmir’den; Oğuz, Bilgecan ve Ada da Kaş’tan Mardin’e doğru yola çıkarlar. Mardin’de görevli doktor Hasan Bey, Ada’nın amcası olarak su serper yol uzaklığını bahane eden ailelerin yüreklerine. Annesiyle ağabeyini bir trafik kazasında kaybetmiş Fırat ise yeni emekli olmuş babası Şehmus Bey’le yaşamaktadır eski Mardin’de kurulu görkemli taş evlerinde.

Yeni ve değişik bir dünyaya gelmişlerdir kahramanlarımız. Mardin, taştan yontulmuş bir çeyiz sandığı gibi karşılar onları. Oymalı kabartmalı taş işçiliğiyle kanaviçe gibi işlenen evler, abbara denen karanlık tünellerle birbirine bağlanan taş sokaklar, kendine özgü yiyecek ve içeceklerle donatılmış sofralar ilgisini çeker konukların.

Bir adı da Mumya Dükkânı’dır Bedo Armutçu’nun işliğinin. Gümüş işçiliğini incelikleriyle bilir. Hatta kendine özgü özel bir bölmesi vardır dükkân içinde. Oraya yabancıların girmesinden pek hoşlanmaz. Çünkü bu bölmedeki özel çekmecede, özellikle gümüş yüzüklerden oluşan geleneksel takılar gizlidir. Ve daha neler:

“Bedo köyleri dolaşıp geleneksel takıları toplar, dükkanında satardı. O çekmeceyi Şehmus Bey’e göstermişti. Ne çok eski yüzük vardı” (s:29)

Bedo Dayı’nın, geleneksel takıların taklitlerini yaptığını, ayrıca mumya yazıtlarına da merak saldığını öğreniriz satırlar arasında. Yani işler biraz karışıktır! Ama inanın, kötü bir adam değildir Bedo Dayı! Fırat’ın inancı bu doğrultudadır. Kayboluşunun ardındaki sırlar perdesi aralandıkça bizim da ona güvenimiz artar.

Bedo Dayı’nın kayboluşuyla başlayan gerilim yükü, roman boyunca sürpriz olaylarla doludizgin devam eder. Yener bir gerilim uzmanıdır zaten. Eh, işin içinde dedektiflik olunca, birbirinden ilginç akıl yürütmelere tanık oluruz. Gülmece unsuru es geçilmemiş, yalın tümceler eşliğinde birer atlama taşı niteliği kazanan bölümler kısa tutulmuştur.

Dolunay Dedektifleri’ni uğraştıran kötü adamların gölgesi ne yazık ki Mardin’e de düşmüştür! Çalmak çırpmak, kaçırmak, satmak gündelik işleridir.

Dedektiflerimiz taş eve yerleşir yerleşmez ipucu ararlar Bedo Armutçu’yu ilişkin. Çok geçmeden Bedo Dayı’nın bilgisayar kullandığı ve bir web sitesi üzerinden mallarını “mumya Gümüşçülük” adıyla pazarladığı ortaya çıkar. Sonra - Fırat’ı güçlükle razı ederek – bir cinlik yapıp gümüş ustasının elektronik posta yazışmalarına girerler. Kuşkulu iki adrese Bedo ağzıyla iletiler gönderirler ilk fırsatta. Ardından arama motorunu çalıştırdıklarında iki Bedo Armutçu çıkar karşılarına! Bunlardan biri her yönüyle püsküllü beladır! Mezar soyma ve kaçakçılık suçuyla yargılanıp hüküm giymiştir yakın zamanda.

Bu arada Emniyetin kendilerini adım adım izlediğinden habersizdirler afacanlar. Doğal ki Bedo Dayı’nın elektronik postalarından fırlayan, daha doğrusu yazışmalarla uyanan kötü adamlar da... Bir ara mumya dükkânına girilip kapısının açık bırakılması da işleri iyice arap saçına çevirir.

Olaylar gitgide karmaşaya bürünürken Mardin’deki yaşam tüm zamanları kucaklayan büyüsüyle devam etmektedir. Öncelikle taş evin görkemi başlarını döndürür afacanların:

“Avludaki sütunların çiçek figürlü oymaları, kapı ve pencereleri çevreleyen taşlara dantel gibi işlenmiş beyaz güvercinler... Odaların kemerli giriş kapılarındaki motifler, yüksek tavanların süslemeleri...” (s:39)

“..Camlı dolabın içindeki fincanlar, kayık tabaklar, gümüş buhurdanlıklar, geçmiş güzel günlerin birer kişisiymiş gibi gururla gülümsüyorlardı” (s:45)

Kent desen o büyülerin toplamı gibidir:

“...Kentin büyüleyici güzelliğiyle sessizliğe büründüler. Zamanı geriye sarmış, bir ortaçağ masalının içine girmişlerdi çoktan.” (s:37)

Romanı saran tarihsel derinlik her fırsatta düşlerini genişletir konukların. Eski Mardin gözetleme kulesinin yanı sıra düş kulesine dönüşür:

“Mezopatamya ovası denize dönüşüyordu sanki. Suriye’den göz kırpan ışıklar karşı kıyı olmuştu bile. Ovayı çevreleyen irili ufaklı köyler de iskeleler gibi uzanıyordu kıyıda.

‘Burası bizim düş denizimizdir’ dedi Fırat. ‘Gece gelir, sabaha değin su masalları anlatır Mardin’e, sonra kimseler görmeden çekip gider... Ova olur.” (s:66)

Bedo Dayı’yla ilgili gelişmeler sıcaklığını korurken, Doktor Hasan’ı kan ter içinde bırakan, “Adı tam konulamamakla beraber ‘Kırım-Kongo kanamalı ateş’ benzeri bir hastalık olduğu kesinleşmişti. Bu hastalık keneler tarafından taşınan bir virüsle ortaya çıkıyordu.” (s:133) şeklinde özetlenen salgın bir hastalık başlar Mardin’de. Önlemler, ilaçlar yetersiz kalır. Kent karantinaya alınır ister istemez. Heyetler gelir, araştırmalar başlar. İleride ‘biyoterör’ ( İnsan, hayvan ve bitkilere biyolojik silahlarla yapılan saldırı) kavramıyla karşılaştırır bizi bu hastalık! Olaylar iç içe gelişmektedir sanki!

Doktor Hasan’ın Dara, Şeyhmus Bey’in Hasankeyf gezileri sırasında, figürleri mağara duvarlarıyla özdeş ensesi dövmeli bir adam yalnız bırakmaz onları.

“Lapis Lazuri” (değerli bir taş) ile mumya yazıtları kaçakçılığına adı karışan Gabriel ve ekibi Bedo Dayı’yı da ellerinde tutmaktadırlar. Ama öncelikli görevleri o değerli taşı bir önce sınırda Suriyeli Esat’ın adamlarından Mimar Davut’a pazarlamaktır. Kaçakçılığın kaynağında ise bir Amerikalı vardır. İşler umdukları gibi gitmez ve yakayı ele verirler. Bedo Dayı da Emniyet adına çalışan şebeke elemanı tarafından salgın hastalığa yakalanmış şekilde serbest bırakılır. Ensesi dövmeli adam, onu hastane odasına değin izler ve öldürmeye kalkışırsa da Ece’nin sezgisi sayesinde polislerce kıskıvrak yakalanır.

Kabaca özetlemeye çalıştığım serüvenlerin ayrıntısına inmek isteyenler, Mavisel Yener’in arı-duru Türkçesiyle akışkanlık kazanan her sözcüğü atlamadan okumak zorundadırlar. Gerek neden-sonuç bağıntısıyla geliştirilen olayların kurgusal sağlamlığı, gerekse romanın omurgasına yerleşip merak duygumuzu kabartan taş baskısı Mardin sevgisi, küçük dedektiflerimizi adım adım izlememizi salık verir bize. Değişik yerler hakkında yepyeni bilgiler katarız dağarcığımıza. Öğrenme sürecimiz farklı zaman boyutunda ilginç ve şaşırtırcı kazanımlar elde eder. Örneğin romana konu buluntular ışığında kendine özgü yaşanmışlıklar çıkar yolumuza. Mardin ve çevresinin gizemi yavaş yavaş çözülürken, taşın da bir dili, hatta bir yüreği olduğunu kavrar, taşta şekillenen zamanı okumaya hevesleniriz bir ucundan hayretle. Sözünü ettiğimiz tarihsel derinlik çanlarıyla/ fenerleriyle çıkar gelir. Çiğneyip geçtiğimiz tarihsel hazinelerin farkına varırız birden. Bu yüzden Mezopatamya kentlerinden Dara’nın, belirgin özellikleriyle Efes’e eşdeğer olduğunu bilmek, yine bu yüzden baraj suları altında kalma tehlikesiyle boğuşan Hasankeyf’le Allianoi’nin yazgılarını paylaşmak insani borçtur bir bakıma. Çünkü geçmişten kalan buluntuların tümüyle ayakta kalması tarihsel derinliğin olmazsa olmaz koşuludur. Bu anlamda dokunulan, duyumsanan ve tutulan bir şeydir zaman. Örneğin “İnişe geçerken, Hasankeyf’ten anı olması için hepsi de birer küçük taş parçası aldılar. On bin yıllık geçmişi avuçlarında ısıttılar... “ (s:107) tümcelerindeki inci tanesi erinci göz önüne alırsak, henüz küçücük yaşlarda tarihsel bilincin oluştuğunu görür, seviniriz. Söz konusu bilinç akışı insanlığın ortak kalıtının kökleriyle buluşurr anında. Bulmak, gözden geçirmek, biriktirmek ve korumak gibi edimler önem kazanır geçmişi irdeleyenler için. Bedo Dayı’nın Kufi yazılardan çevirdiği ‘Tapınak İksiri’nde yazılanlar, bugün Tıp alanında ‘destek tedavisi’nde kullanılan kimi maddeler içermektedir Doktor Hasan’a göre. Yani binlerce yıllık deneyimin ürünüdür her biri. ‘Koruma’ edimini de iki yönlü değerlendirebiliriz: Arkeolojik buluntuların ait olduğu yere yapışık yaşaması tartışılmaz derecede vazgeçilmez bir öncelikse, her türlü tarihsel kaçakçılığın önüne geçmek de önceliklerimiz arasındadır. Yazarın bize bağışladığı önemli bir nedense ‘duyumsamak’la ilgilidir ki taşta, mermerde, ahşapta, kilde, deride, papirüste vs yazılanlarla birlikte, kendine özgü sırlar dünyasında, söylencelere karışık yaşama isteğidir bu. Bedo Armutçu’nun roman sonunda yeğeni Fırat’a armağan ettiği mumya yazıtının el değiştirmesi sırasında söyledikleri adeta ‘sır nöbeti’ gibi algılanmalıdır. Sanki ustadan çırağa sıçrayan bir meslek sırrıdır Bedo Armutçu’yla Fırat arasında sözleşme:

“Bu bilgilerin, asırlardır saklandıkları mağarada kalmaları en doğrusuydu evlat. Uykusundan uyandırılmaması gereken sırlar var yeryüzünde.” (s:173)

Dolunay Dedektifleri’nin Mardin’i konu alan son serüvenlerinde, yeni bilgiler katarız dağarcığımıza. Uzak ve gizemli bir kentten süzülenler, farklı bir ortama sürükler bizi. Yediğimiz içtiğimiz şeylere de yansır bu farklılık. Örneğin sembusek (kapalı lahmacun), içli köfte, ızgara şabut balığı, nar salatası, künefe, mavi badem şekeri, asir (bir limonata çeşidi), zencefilli portakal suyu gibi Mardin’e özgü yiyecekler ilgisini çeker okurun. Bunlara oymalı kakmalı, güvercin avlulu taş evlerin gizemi de eklenince, gezip görme isteği uyandıran gizli bir çağrı alırsınız Mardin’den. Yine polisiye gerilimin akışı içinde farkında olmadan yeni bilgiler ediniriz. Mardin çevresinde iz bırakan Mezopotamya uygarlığının yanı sıra Artuklular, mağaralar, gizli geçitler, su bentleri, Kufi yazılı mumya yazıtları, Dara ve Hasankeyf kentleri, dünyanın ilk açılır kapanır Roma köprüsü ve lapis lazuri taşı merak duygumuzu kamçılar. Tıp alanında ise çölayak, şeker gibi hastalıkları gözden geçirirken, biyoterör, salgın, karantina, elektronik eczane, ilaçların kötüye kulanımı, antiviral ilaçlar gibi kavram ve konular hakkında uzun uzun kafa yorarız. Yazar, aynı zamanda bilgisunar (internet) dünyasının önemini de sezdirir.

Sırlarla başlayıp sırlarla biten Mumya Dükkânı’nı okuyup bitirdikten sonra hınzır bir soru çeldi aklımı. O da şu: Mavisel Yener, Dolunay Dedektifleri’nin kadrosuna Fırat’ı da ekleyecek acaba? Yoksa kahramanları, romandan taşmış halleriyle bundan böyle Fırat’ı da mı aralarında görmek isteyecekler? Kim bilir? Artık onları engelleyemediği aşikar! Nereden mi anladım? Bizzat Yener’in ağzından dökülen “Biliyordu ki ‘Yarattığın her şey eninde sonunda seni yaralar!’” (s:8) tümcesindeki yakınması kuşkularımızla birleşiyor apaçık.

Bence insani değerlerimizi harmanlayan hoş bir kanama bu! Kolay gele!

Aytül AKAL ve Mavisel YENER'in ŞİİR KİTAPLARI HAKKINDA

2009-02-17T12:29:00.000-08:00

KİTAPLAR
Mavi Ay, Uçanbalık Yayıncılık, 1.B. İstanbul, 2004.,
Kuş Uçtu Şiir Kaldı, Uçanbalık Yayıncılık, 1.B. İstanbul, 2004.
Şiirimi Kedi Kaptı, Uçanbalık Yayıncılık, 1.B. İstanbul, 2004.
Kar Sesi, Uçanbalık Yayıncılık, 1.B., İstanbul, 2004.
Denizin Büyüsü, Uçanbalık Yayıncılık, 1.B., İstanbul, 2005.

Ay Kaç Yaşında, Uçanbalık Yayıncılık, 1.B. İstanbul, 2006.

Eleştiren: Hasan ERKEK

CUMHURİYET KİTAP

ÇOCUKLARA ŞİİRDEN HAYAT SOFRASI KURMAK
Memet Fuat, İlhan Berk için, dokunduğu herşeyi şiire dönüştüren adam, demiş. Aynı şeyi çocuklar için yapan iki hanım var: Aytül Akal ve Mavisel Yener. Akal'a ve Yener'e iki kişi mi demeli bilmem. İlk tanıştıklarında ve ilk ortak kitaplarını çıkardıklarında belki denebilirdi. Ama artık değil. Yeni kitapları Ay Kaç Yaşında’da, şair kimlikleri tamamen içiçe geçmiş, eriyip katılaştıktan sonra bir tek kimliğe dönüşmüş sanki. Hangi şiirin kime ait olduğunu anlamak ya da şiirler arasında herhangi bir biçem farkı görmek olası değil. Portekizli şair Fernando Pessoa (okuyunuz: Düşsel ve Gerçek; çev: Cevat Çapan; Dünya Kitapları) kendinden dört ayrı şair yaratmış, herbiri için ayrı bir özgeçmiş ve ayrı bir şiir biçimi oluşturmuş. Bu hiç kolay değil ama iki farklı kişiden bir tek şair yaratmak da pek kolay olmasa gerek. Böyle bir aşamaya ulaşmak için yıllar, olaylar, yazılar katedilmiş, hüzünler aşılmış, paylaşımlar çoğaltılmış, zamanlar süzülmüş. Aytül Akal'la Mavisel Yener, iki ayrı bedene paylaştırılmış olan bir ruh haline gelmişler. Bundan da çocuklar için bir şair ruhu yaratmışlar. Oynasınlar, avunsunlar, büyüsünler diye ruhlarını şiire dönüştürüp çocukların ellerine tutuşturmuşlar. Yüzleri gülmüş çocukların. İki arkadaş yetinmemiş bunun da şiirini yazmışlar:

"Ne varsa koyduk ortaya / Üçer beşer paylaştık harfleri. / Yaylısı, kurmalısı, tekerleklisi, / Oyuncak yaptık tüm sözcükleri... // Renkleri seçtik aramızda / Maviyi o istdi; / Ona verdim gökyüzünü, denizi / Gözlerin en güzelini. // O güneşi verdi bana / Ağaçları, çiçekleri, / Gülümseyen Aydedeyi, / Çocukluğun en güzelini... // Görünmeyeni aldık, / Kestik, biçtik, boyadık, / Sözcüklerle sarıp bağladık, / Bir de kocaman fiyonk taktık, / Şiirli bir günde / Herkesin kapısına bıraktık! // Biz iki arkadaş / Ne yaramazlıklar yaptık!" (A.A.-M.Y.)

Hayatı araştırıp çocuklara şiir tadinda sunmak için önce yan yana koymuşlar yüreklerini, beyinlerini (Denizin Büyüsü, Kar Sesi, Mavi Ay, Kuş Uçtu Şiir Kaldı, Şiirimi Kedi Kaptı), sonra büsbütün birleştirmişler (Ay Kaç Yaşında). Hayatın anlamı katmanlansın, derinleşssin, şiirin tadı artsın ve okuyan çocukların gözleri ışısın diye özveriyle silmişler "ben"liklerini, "biz"leşen bir tek "ben"de birleşmişler. Bir kısmı bencillikleriyle nam salmış olan kaç edebiyatçı yapar bunu?.. Yapsa bile kaç tanesi böyle olumlu bir sonuca ulaşır. Çünkü vazgeçmek kadar, çaba harcamak, ontolojik bir bütünlük kurabilmek, birlikte bütünlüklü bir biçem yaratabilmek de kolay olmasa gerek. Şairlerden birinin uymayan parçaları uyumlu hale getirebilmek için yitirme korkusu duymadan düzeltmeye kalkışması, ötekine bunu incitmeden anlatabilmesi, ama ötekinin de incinmeden, kocunmadan bunu anlamasının yanı sıra, uyarılarıyla yanıt vermesi, her ikisinin de kıvamında (ki onun ne olduğunun bilinebilmek güçlü bir önseziye ve estetik beğeniye sahip olmak demektir), bir noktada durabilmeleri, o noktadan da güçlü ve etkili bir şiirin doğmuş olması ne mücizevi bir şeydir. Çocuklar için kurulan o şiire herşeyin feda edilmesi çabası bile övgüyle karşılanmaz mı? Hele şiir de güzel ve etkiliyse. O dayanışma ve kalemdaşlık da çok az yazar-şairin tattığı bir duygu olsa gerek.

"Resmin yarısını ben boyadım / Yarısını arkadaşım. / Şiirini yarısını ben yazdım / Yarısını arkadaşım. / Ödevin yarısını ben yaptım / Yarısını arkadaşım. // Öğretmenim 'aferin' dedi, arkadaşıma ve bana / Ayrı ayrı "pekiyi" verdi. " (A.A.)

Şiir ve çocuk hem birbirlerine çok yakın hem de çok uzak iki olgu. Çok yakın çünkü, çocuklar dil öğrenmeye başladıklarından itibaren seslerle tanışırlar, duydukları sesleri çıkarmaya, onların uyumundan, tat almaya başlarlar. Birbirlerine benzer sözcükleri zaman zaman karıştırmıkla birlikte benzeşen sözcükleri peşpeşe söylemekten haz duyarlar. Tekerlemelerden, ninnilerden hoşlanmaları biraz da bundandır. Şiire doğuştan eğilimlidirler ve bu eğilim doğduktan bir süre sonra önce ses düzeyinde sonra sözcük ve tümce, ardından da tümce öbekleri düzeyinde kendini gösterir. Kısacası, bir bakıma her çocuk şiire ilgi duymaya ve şiirsel algılamaya hazırdır. Mavisel Yener ve Aytul Akal, çocuklar için böyle bir şiiri kurmayı başarıyorlar. Çünkü dünyaya ve hayata onlar gibi bakmayı, onlar gibi algılamayı hiç unutmamışlar. Hatta kendi çocuklarından kalan yanlarını korumakla kalmamışlar, büyüdükçe başka çocukları gözlemleyerek çocuk yanlarını daha da büyütmüşler.

"Ağın bir ucunde ben / Bir ucunde dedem / Asılıyoruz sabırla. // Bir ışıltı ağın ortasında... / Bağırdım heyecanla: / 'Bak dede! / Dolunayı tutmuşuz bu gece.’ " (M.Y.)

Öte yandan, şiir bir soyutlamadır. Dünyayı hayatı soyutlayıp sonra onu somut olarak yeniden ifade etmektir bir bakıma (kimi şairler bu soyutlamayı yapmalarına rağmen onu yine soyut ve kavram düzeyinde ifade ettikleri için sahici ve etkili şiire ulaşamazlar. Şiirleri, şiirden çok kavramlar sözlüğüne benzer). Akal ve Yener, bunu da başarıyorlar şiirlerinde. Hayatı önce özümseyip sonra onu şiirin somut diliyle dile getiriyorlar. Soyut kavramlarla değil. "Gökyüzünün / bir yanı gülüyor, / bir yanı ağlıyor. / Hem güneş, / hem yağmur / penceremi öpüyor. / Belli ki doğa şaka yapıyor." (M.Y.)

Çocuk ve şiir konusunda, karşılaşılan önemli bir güçlük de, çocukların belli bir yaşa kadar (onbir yaş) soyutlama yapamamaları. Yani şairseniz, hedef kitleniz de çocuklarsa, işiniz dahada güçleşiyor. Şiir kadar, çocuk gelişimini, algılama ve bellek düzeylerini iyi bilmeniz, şiirinizin de bu gelişime, algılamaya denk düşmesi gerekiyor. Yener ve Akal bunu da başarıyorlar şiirleriyle. Birçok felsefi ve eğitimsel kavramı, durumu, bazı eğitimcilere özgü olan işaret parmaklarını sallamadan, kavramlardan medet ummadan, somut olarak ve kolayca dile getiriyorlar. Kimbilir o kolay söyleyişe ulaşmak için ne kadar çok çalışıyorlardır. Büyümek kavramı nasıl anlatılır acaba? "İmdat" şiiri bunun iyi bir yanıtı gibi: "Küçülüyor kazağım / Eldivenim, çorabım, / Küçülüyor çamaşırım, / Yeni alınan ayakkabım... / Küçüle küçüle yok olurlarsa bir gün, / Ben ne giyeceğim anne?" (A.A.)

Eski bir tartışmadır: Çocuk edebiyatına neler konu olmalı, neler olmamalı?… Çağdaş çocuk edebiyatında bu soru artık karşılığını yavaş yavaş buluyor sanırım. Aynı dünyayı onlarla paylaştığımıza göre, hayatımızdaki hemen hemen bütün sorunlardan onlar da etkilendiklerine göre, her şey, hatta ölüm bile onlara da anlatılabilir. Yeter ki onlara uygun anlatım dili bulanbilsin. Tıpkı "Aşkolsun Anneanne" şiirinde dile getirildiği gibi "Harfleri henüz okuyamadan / Aklımdaki şiirleri henüz yazamadan / Kaçıp gittin başka dünyalara... // Bilmem ki seni, / Benim kadar sevecek biri / Var mıdır orada? / Yoksa, / Onun için mi çağırdın / Dedemi yanına?" (A.A.)

Aytül Akal ve Mavisel Yener şiirinin bir özelliği de, çağdaş değerlerden yana kulaç atmasıdır. Çevre duyarlılığı yaratmaya (kitap isimleri bile başlı başına bu bakımdan önemli), bireyi önemsemeye, özgürlşmeye, barıştan yana tutum almaya davet ediyor çocukları ve ebevenyleri. "Annem uzun saçlarıma bayılır, / 'Böyle çok güzel, uzasın', der. / Babam kısa saçı sever. / Her aklına geldiğinde, / Saçımı kestirmemi ister. // Nedense ikisi de / Saçlarımın / Benim olduğunu / Akılarına getirmezler..." (A.A.)

Mavisel Yener-Aytül Akal şiirinin önemli bir başka özelliği de herşeyi doğrudan dile getirmeyişi, boşluklar barındırması, çağrışıma açık olmasıdır. Böylece, okurdan yana, daha demokratik bir özellik kazandığı gibi, çocuklara boşlukları hayal güçleriyle tamamlama olanağı da yaratığından onları daha etkin kılmaktadır. Böylece, çocukların hayal güçlerini daha çok harekete geçirmekte, hatta onu beslemekte ve zenginleştirmektedir. Genellikle tamamlanmış görüntü sunan televizyonun karşısında edebiyatın bu gücünü etkin kılarak çocuk okurların hayal kaynağını ve hayal gücünü beslemekte ve onlara daha çok tat vermektedir. Mavisel Yener'in "Deniz Kabuğundaki Ayışığı" adlı şiiri, iki şairin, çağrışım yaratan şiirlerinin çarpıcı bir örneğidir. "Ayışığını / kuma bırakıyorum, usulca. / Kanatlarını açmış, / Uçmaya hazır / gümüş bir kelebek gibi... / Öylece kırpıştırıyor ışığını. / Sonra gidip deniz kabuğuna konuyor. // Deniz kabuğunu elime alıyorum, usulca... / Denizi, rüzgârı anlatıyor, / kulağıma, / binlrce yıllık masalları fısıldıyor. // Ayışğı içine kaçtı diye / Ne de çok seviniyor..." (M.Y.)

Mavisel Yener ve Aytül Akal, kendi aralarında da, demokratik bir işbirliği yapmışlar. Şairce paylaşmışlar kitapların sayfalarını. Şiirleriyle, birlikte, doldurmuşlar altı kitabı. Birinin hakkı geçmemiş ötekine. Dayanışma içinde yapmışlar herşeyi. Ama korumuşlar da şairliğin onurunu. Biri ötekine baskın çıkmamış. Kuş Uçtu ŞiirKaldı’nın ön kapağında Aytül Akal'ın adı var, örnğin. Oradan başlarsanız sağdaki sayfalarda onun şiirlerini buluyorsunuz. Mavisel Yener'in o kitaptaki şiirlerini okumak için arka kapaktan başlamanız gerekiyor. "Şiirimi Kedi Kaptı"da ise ön kapak Mavisel Yener'le başlıyor. Bu kez sağda onun şiirlerini buluyorsunuz. Ayrıca, bu tür kitaplarında şiirlerini de “tektip”leştirmemişler. O konuda da birbirlerini özgür bırakmışlar. Ama Ay Kaç Yaşında’da gönüllü bir birliktelik kurmuşlar. Adeta iki şair bir kimlikte erimişler. Kitabın kapağında iki şair adı var ama kitabın içinde bir tek şair var.

Peki bu şiir kitaplarında hiç mi olumsuz yan yok? Olmaz olur mu? Hemen her yapıtta olduğu gibi onlar da var bazı eksiklikler, bazı olumsuzluklar. Zaman zaman tekrara düşüldüğü görülüyor örneğin. Şairlerin tutkuyla bağlı oldukları bazı sözcükler okuriçin fazla olabiliyor. Bazı konularda tekrara düşüldüğü görülüyor. Oysa en büyük sözlük olan hayatın zenginliğini unutmamalı şairler. Çocuklar için başka şiir alanları araştırıp bulabilmeli. Bazan şiirlerin ritmi tökezliyor. Türkülerden, ninnilerden ve büyük şiir geleneğimizden yeterince beslenmeyen bir şiir olduğunu hissediyorsunuz. Çocuklara yönelik büyük şiir geleneğimiz yok belki. Ama köklü ve güçlü bir şiir geleneğimiz var. Çocuk edebiyatının da edebiyat, çocuk şiirinin de şiir olduğu gerçeğinden hareketle, bu güçlü şiir geleneğine sırtını dayamış olan çocuk şiirinin, kuşkusuz daha güçlü, daha etkili ve daha kalıcı olacağı açıktır. Ama Aytül Akal ve Mavisel Yener'in şiir serüvenine bakıldığında, şiirlerinin büyük bir değişim-gelişim gösterdiği anlaşılıyor. Büyütmekte oldukları şiirin daha çocuksu bir bilgeliğe doğru gelişeceği yönünde önemli işaretler var. Özellikle Ay Kaç Yaşında’da, iki çocuk yüreği-iki kadın yüreğiyle çocuklara şiirden bir hayat sofrası kuruyorlar. "Mandalı koydum sepete / Şiirimi dizdim ipe. // En güzeli bu derken, / Aldı götürdü meltem. // Uçtu uçtu şiir uçtu / Gitti karşıki dağa kondu. // Sabah kent uyandığında / Şaşa kaldı dağa bakınca. // Şiirim aydınlatmış her yanı / Çiçek basmış kırları. // Mandalları çıkardım / Tüm şiirleri yele bıraktım..." (A.A.-M.Y.)

Kitapların bu güzellikte olmasında, şiirlerin bu tatda alımlanmasında ressam-çizer Mustafa Delioğlu'nun resimlerinin de büyük bir katkısı var. Delioğlu'nun her biri sergilenebilecek olan resimleri, alışılageldiği gibi kitaplarda fon olarak kalmıyor. Kitapların önemli birer tamamlayıcısı oluyor her resim. O resimler olmasa kitapların çok şey yitireceği kesin. Şiir yalnız bir teknik değil ama aynı zamanda bir nitelikse, Delioğlu da fırçasıyla şiir yapıyor. İki şairin yanına üçüncü bir şair olarak yerleşiveriyor kitaplara. Bu yerini de hakediyor doğrusu.Kitapların basım kalitesine de diyecek yok. Aytül Akal, Ayla Çınaroğlu ve Aysel Gürmen birlikte kurdukları Uçanbalık Yayınları’nda, çocuklar için, baskısı da kaliteli olan kitaplar basacaklarına yemin etmişler sanki. Amaçları gerçekleşsin diye hiçbir özveriden kaçınmamışlar. Bu da, çocuklara ve kendi mesleklerine olan saygının bir ifadesi olsa gerek. Kitapların kapak tasarımı, sayfa düzeni vb. de "sihirbazca" denecek türden. Bu kitapları okumak yalnız yararlı değil aynı zamanda eğlenceli de.

Ne diyelim, adı geçen yazarlar ve şairler, bu şiirlerden ve bu kitaplardan çocuklarımızı yoksun bırakmasınlar. Ömürlerine şiir ekilsin, çocuklar için şiir biçsinler kalemleriyle…

AYRI DÜNYALAR

2009-02-12T04:52:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: Ayrı Dünyalar

(2006 Tudem Edebiyat Ödülleri İlk Gençlik Romanı JURİ ÖZEL ÖDÜLÜ)
2_ Yazar: Hüsnan ŞEKER

3_ Yayınevi: TUDEM

4_ Kapak Resmi: Tülay Sözbir Seidel

5_Türü: Roman

6_Yaş grubu: 11+
7_Basım yılı: Nisan 2008

AYRI DÜNYALAR

Kitabı Tanıtan: Nevzat Süer Sezgin
(31.05.2008)

Ayrı dünyalar 2006 yılında Tudem edebiyat ödülleri İlkgençlik romanı jüri Özel ödülünü almıştı.Nisan 2008 de okuyucuyla buluştu.300 sayfa.Ön ve arka kapaklar Tülay Sözbir Seidel tarafından yapılmış.Bana göre kapak düzeni konusunda bir yarışma açılsa mutlaka ödül alacak kadar güzel..Her iki kapak da hem albenili, hem merak ettirici, hem de romanın içeriğiyle bütünleşmiş.
’Ayrı dünyalar’ dilinin yalınlığı, tümce uzunluklarının uygunluğu ve akıcı anlatımıyla daha ilk sayfadan sizi evinizden, odanızdan çıkarıp ilk gençlik çağındaki iki kız öğrenci ve onların aileleriyle beraber bir yolculuğa çıkarıyor.
Kah Dilşan olup ‘Ses lütfen birazcık ses duyayım
Yalnızım …Korkuyorum
Uyumak istemiyorum’ diye ağlıyor,
Kah Sinem olup ‘Sessizlik,lütfen biraz sessizlik
Kalabalıktan,gürültüden başım şişti
Çok yorgunum
Uyumak istiyorum’ diye haykırmak istiyorsunuz.
Hüsnan Şeker, bir ilk romanda çok az rastladığımız üstün bir anlatımla kahramanlarının duygularını sizin yüreğinize yerleştiriveriyor.Bazen gözlüklü ,zayıf bir genç kızken,birden güzel yüzlü ama şişman ve obur bir kıza dönüştürüveriyor.Bir yandan büyük bir merakla sayfaları çevirirken, bir yandan kahramanların kendileriyle, diğer insanlarla, eğitim sistemiyle,çatışmalarını yeniden yeniden okumak için sayfaları geri çeviriyorsunuz.
Çünkü;
Eğer ;siz ilk gençlik çağındaysanız,’vay be sanki içimi okumuş’ diye düşünüp ,Kahramanların tüm yargılarına katılıyor, çoğu zaman ‘ bu romanı yetişkin birisi yazamaz, mümkün değil onlar bizi bu kadar iyi anlayamaz ‘diye hissediyorsunuz.
Eğer ; yetişkin denilen çağa gelmişseniz geçtiğiniz yolları anımsatıyor.Kah yoğun bir hüzünle, kah kahkahalar atarak bir daha asla dönemeyeceğiniz o yolları özlemle anıyorsunuz.
Amaaa…Eğer siz ilk gençlik çağında bir çocuğa sahip yüreği kaygılarla yüklü bir ebeveynseniz sanki Hüsnan Şeker sizin eve gelmiş de sizi ve çocuğunuzu gözleyip yazmış bu romanı gibi hissedip inanamıyorsunuz.
İnanamıyorsunuz ama ‘bir tek bizim evde bu çatışmalar yaşanmıyormuş’ diye düşünerek çok da rahatlıyorsunuz. Sık sık kitabın 4.sayfasına dönüp ben mi yanlış okudum bu yazar psikolog mu? Pedagog mu’ diye yeniden yazarın özgeçmişini okuyorsunuz.
Her kimseniz siz bu kitapta kendinizi ve yakınlarınızı buluyorsunuz.
Her yerde, her gün, her zaman gördüğünüz annelere, babalara, genç kız ve oğlanlara, öğretmenlere artık kendi pencerenizden,kendi kavramlarınızdan, kendi koşullarınızdan, kendi deneyimlerinizden değil, o dünyaların pencerelerinden bakmak gerektiğini ,çünkü sizin de başkalarından yalnızca bunu beklediğinizi bir kez daha fark ediyorsunuz.
Özlemden aşka, nefretten sevgiye kadar tüm duyguların bireylere göre nasıl farklı davranışlarla ifade edildiğini, önyargıların, algılama hatalarının ağır bedellerini, yüreğinizin ve aklınızın en ücra köşelerinde hissediyorsunuz.
Ama ağlayıp sızlamadan.İnce bir hüzünle ve sık sık gülümseyerek.
Bence bu romana ilk gençlik romanı demek büyük bir haksızlık.Bu romanın kapağında ‘10 yaş üstü herkese ‘diye yazmalı.
Çünkü;
Bu romanda ergenlik çağının tüm gelgitlerini, annelikle, çalışan yaşamı arasında gidip gelen kadınların dramını, yazar olmaya çabalayan insanların tiraji komik hallerini,aşkın en saf ve duru hallerini, her çeşit ebeveynin kaygılarını, her yaştaki insanın diğer insanlara olan ihtiyaçlarını,kişilik oturtma yolunda harcanan çabaların yaşla, mevkiyle hiç ilgisi olmadığını ve benlik arama, geliştirme yolculuğunun ömür boyu sürdüğünü bulacaksınız.
Çünkü ;
Bu romanda kalıplaşmış mutlu aile kavramının, ,
öğretmen davranışlarından kantinlerine,sınav sisteminden konulan yasaklarına kadar eğitim sistemimizin,
topluma ezberletilen estetik anlayışından kaynaklanan ayrımcılığın,
cinsellikle ilgili önyargıların ve öğütlerin eleştirisiyle karşılaşacaksınız.
Çünkü ;
Bu romanda eğer istenirse yaşamda her sorunun çözümü olduğunu yeniden fark edecek ve çözüm üretmek için yaşamınıza sorumluluğu, sevgiyi,mizahı ve sağlıklı iletişimi katmanın,ayrı dünyaları birbiriyle çakıştırıp iç içe sokarak tamamlanmanın coşkusunu ve değerini bir kez daha fark edeceksiniz.
Kitabı bitirdiğinizde bu romanıyla;
İnsan yaşamındaki en zor dönemlerden birisi olan ergenlik çağının ergene ve çevresine yaşattığı coşkuyu ve zorlukları , ebeveyn olmanın muhteşem güzelliğini ve güçlüğünü,
toplumsal koşullardan soyutlamadan anlatabilmeyi başardığı için, ,hepimizin nefret ettiği didaktizimden kaçındığı için, romanın konusunu hiç hafifletmeden yarattığı ince mizah için,
hemen Hüsnan Şeker’i bulup kucaklamak isteyeceksiniz ve eminim siz de benim gibi ‘haydi Hüsnan hiç durmadan yaz senin kaleminin tadına bütün dünyaların ihtiyacı var’diyeceksiniz .
Işığın dünyalarımızı aydınlatsın, yolun hep açık olsun sevgili Şeker Hüsnan.

KAYABEYİ

2009-02-11T15:28:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: Kayabeyi

2_Yazarı: Süleyman BULUT

3_Yayınevi: Can Çocuk Yayınları

4_ Resimleyen: Mustafa Delioğlu

5_Türü: Modern masal

6_Yaş grubu: 9+

7_Basım yılı: Nisan 2008

MOR DAĞ GÜLÜ VE KAYABEYİ
“Yeşilyurt”un Masalı

Kitabı Tanıtan: Bilgin Adalı
“Masal Yazmak”başlıklı yazımı bitirirken şöyle demiştim:
“Eski bir masalın olay örgüsünü, motiflerini ve kişilerini kullanarak yeni gibi görünen bir masal uydurmak kolay. Zor olan, gelenekten gelen masalsı motifleri kullanarak çağımıza uygun, yepyeni bir masal yaratmak. Nasrettin Hoca’yı, örneğin bir Kenan Evren’le, bir Recep Tayip Erdoğan’la karşı karşıya getirerek yeni bir masal yaratmak. Daha zor olanı ise, benzeri masalsı motiflerden yola çıkarak yepyeni karakterlerle yepyeni bir masal dünyası yaratıp günümüzün “feodal” dünyasını eleştirebilmek…
Tıpkı Süleyman Bulut’un “Kayabeyi”kitabında yaptığı gibi… Süleyman Bulut’un bu kitabını bir başka yazıda ele alacağımı belirtmiştim. Bu yazı, işte o yazı…

Kayabeyi, yaşlı bir dağ keçisidir. Sürüsüyle (yazarın deyimiyle, “obasıyla”) birlikte, dağlık bir yörede, Çataktepe’de yaşar. Gözleri hep uzaklardadır. Çok uzaklarda olan bir şeyi, henüz bir çebiçken (keçi yavrularına oğlak ya da yerel ağızlarda çebiç denir, kitapta keçi yavruları yazarın anlatımında oğlak, masal kahramanlarının anlatımında çebiç olarak geçer), sürüsü bu sarp tepelere göçmezden önce yaşadığı ve anılarında tüm canlılığıyla duran ormanlık, yemyeşil yurdunu görmeye çalışır. En çok özlediği şey, doğanın öteki canlılarıyla, hayvanlarıyla birlikte oldukları Yeşilyurt’taki yaşamdır. Yeşilyurt özlemi bir karasevda gibi yakmaktadır yüreğini Kayabeyi’nin.
Önemli bir görevi vardır Kayabeyi’nin: Sürünün çebiçlerine kılavuzluk etmek, kimsenin ondan daha iyi bilmediği şeyleri öğretmektir. Bir gün, böyle bir kılavuzluk sırasında bir kaza geçirir.
Kayabeyi bu kazayı ucuz atlatır ama, çebiçleri, bir anlamda kendilerini kanıtlama çabası içinde, sonuçları çok tehlikeli olabilecek işler yapmaya, obaya geç dönüp herkesi meraklandırmaya başlarlar.
Onları bu tehlikeli serüvenlerden uzaklaştırmak için, Binbir Gece Masalları’nda Şehrazat’ın uyguladığına benzer bir yönteme başvurur Kayabeyi. Onlara her gece, en heyecanlı yerinde bitireceği bir masal anlatacak, gerisini ertesi güne saklayacaktır. Böylece çebiçlerin obaya erken dönmelerini sağlayacaktır.
Tüm masalda, geleneksel masallardan alıntı olarak nitelendirebileceğimiz tek yer bu yöntemdir. Bunu, altını çizerek belirtmek istiyorum. Yöntem işe yarar. Çebiçler masal saatini kaçırmamak için obaya zamanında dönmeye başlarlar. Okuyucu da, masal içinde bir masal okuma olanağı bulur.
Kayabeyi’nin anlattığı öykü ya da masal, kendi çocukluğunun geçtiği Yeşilyurt’la ilgilidir. O kadar güzel anlatır ki Yeşilyurt’u, çebiçler sonunda bu masal ülkesini bulmak üzere yola çıkarlar.
Ne bulup ne bulmadıklarını anlatacak değilim. Kitabı merak edenler okusunlar. Demek istediğim başka şeyler var...

Günümüzde masal yazmak

Masal yazmak, düşsel bir evren yaratmak demektir. Kişileri, olayları, çevresi, yaşanan her şeyiyle… Sözlü geleneğin, dilden dile aktarılarak günümüze gelen geleneksel masalları, “geleneksel yazın arkeologları”nın çabalarıyla yazıya aktarılmış, günümüz yazılı kültürüne katılmıştır. Everensel kültürde, “Binbir Gece Masalları”ndan “Grimm” ya da “Andersen” masalları olarak adlandırılan ve çeşitli kültürlerin henüz yazıya aktarılmamış binlerce, belki de milyonlarca masalına kadar inanılmaz bir hazine bulunmaktadır. Bizde bu arkeoloji çalışmasına Boratav, Eflatun Cem Güney, vb. yazarlar büyük katkılarda bulunmuşlardır
Masal yazarının iki seçeneği vardır: Ya bu masallarda anlatılan kişileri, olayları bozuk para yapıp onların sırtından geçinerek yeni şeyler üretiyor görünümü altında, masal geleneğinin sayısız ürününün kötü kopyalarını yazmak, ya da yepyeni masal kişileri, masal ortamları ve masal kahramanları üretmek…
Bizde son sıralar yapılan bozuk paracılık. Keloğlan, Nasrettin, Karagöz… Bozdur bozdur harca. Eskileri yeniden yaz, yazılmışlara küçük çalımlar at, değişik bir şeymiş gibi çıkar ortaya… Hele bir de başına, eveleme gevelemeden öteye gitmeyen bir “tekerleme” ekledin mi, yeme de yanına yat. Yazan razı, yayınlayan razı.
Alıp okuyan razı olmasın da ne eylesin? (Acep öyle mi?)
Süleyman Bulut’un Kayabeyi işte tam bu noktada ayrılıyor sürüden. Derlemesi, aşırması, tekerlemesi, evelemesi, gevelemesi yok. Keloğlan’ı, İbiş’i Memiş’i yok. Günümüz çevre sorunlarına, yepyeni bir masal evreninden göndermeler yapıyor. Didaktik olmadan, kısa ve kesin bir gönderme…
Bulut, düşsel bir orman yaşamı kuruyor. Her türden hayvanın özgürce yaşadığı güzel bir orman, Yeşilyurt. Kendi içinde dengeli, yasaları, kuralları olan bir yaşam düzeni vardır bu ormanda. Sonra bir gün, ağaçları deviren ucu keskin demirli sopaları ve gümgüm soplarıyla, iki ayak üstünde yürüyen yabanlar gelir ormana. Tüm düzen bozuluverir… Yabanlar bir süre sonra “Aslan, kaplan gidecek, Yeşilyurt kurtulacak!” diye afişlerle aslan ve kaplanı kovmuşlar ormandan. Kimse sesini çıkarmamış buna. Elbette sonra sıra öteki hayvanlara gelmiş teker teker.
Okurken, Nazi Almanya’sından bir öykü geldi aklıma. Üniversitedeki bilim adamları teker teker toplanıp kamplara gönderilirken, “Nasılsa bana dokunmazlar” diye hiç sesini çıkarmayan önemli bilim adamı. Sıra ona geldiğinde, ortalıkta ses çıkaracak kimse kalmamış zaten.
Bu öyküdeki gibi, sıra keçilere geldiğinde, ormanda itiraz edebilecek kimse kalmamıştır zaten.
Kayabeyi, çebiçlerine Yeşilyurt’un öykülerini anlatarak onların meraklarını kamçılamış olur. Onlar da, dedelerinin anlattığı Yeşilyurt’u bulmaya giderler.
Buldukları Yeşilyurt, “elli keçi bacağı kalınlığında”, “uçurum kadar yüksek” ağaçlardan oluşan bir orman değildir ama. Ağaçları köşeli bir ormandır. Öncesini ve sonrasını kitaptan okuyun…

Masalın güzelliklerinden birkaç örnek vermek istiyorum.
Keçilerin adları: Tekeç Dede, Kayabeyi, Tekili, Maltız, Karayel… Kozak, Pıtır, Çotuk, Cangıl, Tomur da çebiçlerin adları. Her ad, o keçiyle ilgili bilgiler içeriyor, kişilik özelliklerini çağrıştırıyor okuyucuda. Üstelik hepsi de masalsı adlar. Öteki hayvan adları da öyle: Acar Aslan, Beyaz Diş, Kaplan Atik, Dişlek Tavşan, Topak Ayı, Oklu Kirpi, Cin Tilki...
Siz hiç “mor dağ gülü” gördünüz mü? Ya da Aygörmez uçurumunu?
Tüfek değil, “gümgüm sopa”, insan değil, “iki ayak üstünde yürüyen yaban”… Süleyman Bulut’un kişi ve mekânlara verdiği adlar bile küçük bir araştırma konusu olabilir.
Bunlar dünyaya insan gözüyle, insan kavrayışıyla değil, hayvan gözüyle bakmanın göstergeleri. Masacılığın en önemli öğelerinden biri belki de bu: Kurduğun evrene, o evrendeki kişilerin gözüyle bakabilmek.

Sanırım, “fantastik” diye nitelendirdiğimiz “masal” kitapları, bunlardaki yeni masal kişileri, masal ortamları ve masal kahramanları, görsel masal anlatısına bir tepki olarak doğdu. Görsel masal anlatısı, Walt Disney’in başlattığı, masalların çizgi filmleri. Bu bir saptama değil sezgi. Yanlış da olabilir. Sonuçta, iki uçlu bir kazanç çıktı ortaya: Okuyucu, yeni masal evrenleriyle karşılaştı -üstelik pek de sevdi-, sinema endüstrisi ise, görselliğe aktaracak yepyeni malzemeler buldu. Bence iyi de oldu. Bir etkileşim doğdu. Kitabı okuyan filmini izlemeye koştu, filmi izleyen, gidip kitabını aldı okudu. İlginç bir etkileşim süreci yaşandı. Bu sayede, geçtiğimiz yüzyılın başlarında yayınlanmış “Yüzüklerin Efendisi - Lord of the Rings” bile yeniden günışığına çıkıverdi.
Demek ki çocuk ve genç okuyucu, çiğnenmiş sakızları istemiyor. Yeni tatlar, yeni kokular arıyor.
Bir an düşündüm de… Kayabeyi’nden öyle güzel bir çizgi film üretilebilir ki, büyükler bile bayılarak izler. Bizde bu tür kitapları görselleştirebilecek güçte bir sinema endüstrisi olabilseydi keşke…
Peki, Kayabeyi Harry Potter’ın başarısına ulaşabilir mi? Hayır. Bu kitap bence bir başlangıç. Süleyman Bulut’un daha sonra yazacaklarına ilişkin bir ipucu. Ama sanırım, Türk çocuk yazınında en azından şimdilik bir doruk noktası.
Süleyman Bulut’un bundan sonra yazacağı kitapları merakla bekleyeceğim… Kayabeyi’nin devamını yazar mı yazmaz mı bilemiyorum ama, keşke yazsa diyorum.

Yazacaklarım bitti de, bitemedi…

Bu kitap, resimsiz de yayınlanabilirdi. Resimli yayınlanmış. Resimleyen, Mustafa Delioğlu. Delioğlu, kapak resmiyle olsun, kitabın içinde yer alan resimleriyle olsun, ayrı bir tat katmış kitaba. Kitabı okuyup bitirdikten sonra, iki kez, sayfa sayfa çevirip resimlere baktım. Delioğlu, kitap resimlemede en büyük ustalarımızdan birisi. Benim kitaplarımın da çoğunda, resimleyen olarak onun imzası var. Bu beni gerçekten onurlandırıyor…
Daha kapağa bakarken çıkıyor ortaya Kayabeyi’nin kişiliği.
Bence her biri, kıyabilirseniz, kitaptan koparılıp çerçevelenerek duvara asılacak resimler.
Doğrusu bu kitaba çizdiklerini kıskandım Delioğlu’nun. Çetin Öner’in “Dünyanın Bütün Kedileri” için yaptığı kedi resimlerini de aynen böyle kıskanmıştım. Süleyman Bulut’un “Kayabeyi”ni kıskandığım gibi.
Kıskançlık, yazarın doğasında var. “İyi”yi görünce, “daha iyi”yi yazmaya çabalar. Kendini bile kıskanır. Kendi “iyi”sini aşmaya çabalar.
Kıskançlık, iyi bir yazarın en büyük kusuru (yoksa erdemi mi) bence.
Metin olarak Kayabeyi de, Delioğlu’nun resimleri de inanılmaz bir kıskançlık duygusu yarattı bende.
Keşke bu duyguyu başka yazarlarımız ve çizerlerimiz de paylaşsa. Endüstriyel bir üretim yapar gibi değil de, birbirimizle yarışır gibi yazsak ve çizsek hepimiz.

DÜŞLER BAHÇESİ

2009-02-10T13:33:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: Düşler Bahçesi
2_Yazarı: Mehmet Güler
3_Yayınevi: Tudem Yayınları
4_ Resimleyen: İlham Enveroğlu
5_Türü: Öykü
6_Yaş grubu: 8+
7_Basım yılı: syf.70, 2008

ÇOCUKLAR, DÜŞLER BAHÇESİ'NDE OYNAYALIM MI?
Tanıtımı yapan: Mavisel Yener
Öykü, roman, deneme yazarı Mehmet Güler, bu kez Düşler Bahçesi adlı kitabıyla okuruna "merhaba" dedi. 1944 Sıvas doğumlu, eğitimci, yazar Güler, yirmi sekiz yıl Türkçe ve yazın dersleri öğretmenliği yaptıktan sonra emekli olmuş. Yapıtlarından bazıları: Ak Badanalı Ev, Okul Bir Türküdür, İkizler, Keloğlan Keleşoğlan, İçim Dışım Gökkuşağı, En Güzel Gülücük Oyunu, Bir Eski Sevda, Üst Geçit, İstanbul Kanatlı Ben, Uçurtmam Bulutlardan Yüce, Ferhat Gibi, Adım Çocukların Olsun, Kese Kâğıdı Ustaları, Balonlar Gökyüzünün Olsun, Aşkı Çeyrek Geçe, Yedi Renkli Dünya Çocukları, Aydede'nin Öpücüğü, Öznesi Aşk, Satılık Uzay Mekiği, Arka Oda, Yelesi Rüzgâr, Yeşil Dinozorlar Derneği, Zamanın Elleri Var, Kargaya Şarkı, Yüreklerde Fay Hattı, En Güzel Gülücük Oyunu, Düşlerime Kuşlar Konuyor, Ayrılıktan Çok Aşktan Fazla. Bu yapıtların ortak yanı dil ve üslupta güzellikler yaratılmış olması. Mehmet Güler, yazınsal bir yapıtın malzemesinin dil olduğunu iyi bilen, dille hesaplaşan bir yazar. Düşler Bahçesi, Mehmet Güler'in ustalığını kanıtlayan, ince ince işlenmiş bir yapıt. Bahçedeki erik ağacı tam da çiçeğe, yaprağa duracakken kuzeyin acı poyrazı birden bastırır ve ağacı kavuruverir. Ağaç aldanmıştır; ilkyazda çiçeğe duramaz, herkes onun öldüğünü düşünür. Öldüğüne erik ağacı da inanır "Topraktan, köklerden gelen ince sızımı unutup ölü gözlerle baktım çevreme."Aynı bahçedeki dut ağacında yaşayan kuş ilkyazda kuruyan erik ağacını şarkılarıyla uyandırmak için çok uğraşır. Başarılı olamasa da umudunu asla yitirmez çünkü "şarkıları bitmemiş" tir henüz. Gelip gidip en neşeli şarkılarını söyler. Bu da yetmeyince tüm kuşlar toplanıp bir koro kurar ve umutla şarkılar mırıldanırlar ona.Çocuk, mevsimi ilkyazdan bile saymaz: "Dalına çıkarken dizlerimi kanatan, meyvesiyle dişlerimi kamaştıran o ağaç olmadığı için ilkyazdan saymıyorum bu mevsimi. Bu yıl ilkyaz erik ağacına uğramayacak herhalde. Ve benim dişlerimi kimse kamaştıramayacak." Çocuğun babası "bu ağaçtan artık hayır gelmez, ancak odun olur," diyerek dallarını keser. Ağacın kesilmedik yeri, tek gövdesidir. " 'Yapmayın, köklerim daha canlı! Belki yeşeririm!' diye feryat ettim. Yaprağı çiçeği olmayan ağaç demek ki dışarıya değil, kendi içine bağırırmış. Çığlığımı duyan olmadı. Bahçe sahibi gövdemi kesmedi. İnsan gibi sadece iki kol bıraktı. Yoksa kendine mi benzetmek istiyordu beni?" Çocuğun babası kuşları ve çocukları korkutsun diye ağacı korkuluk yapmaya kararlıdır. Korkuluğa eski giysiler giydirir, kocaman bir kafa yapar, eski bir şapka bulup geçirir kafaya. Boynuna yırtık bir atkı… Kaşı, gözü, ağzı, burnu olmayan bu korkuluğun yüzünü kim yapacaktır acaba? Korkunç bir korkuluk yüzü boyaması için babası çocuğu görevlendirir mi dersiniz? Çocuk nasıl bir yüz tasarlar? Peki korkuluğun onlara hazırladığı büyük sürpriz nedir? Bunların yanıtlarını kitabı okuyan kitapkurtları bulacak. Öykü, erik ağacı/korkuluk, kuş ve çocuğun ağzından anlatılan kısa bölümlerden oluşuyor. Bu da öyküye devingenlik getiriyor; kişileştirme yoluyla üçünün de ayrı ayrı iç dünyaları yansıtılıyor. Aslında kuş, çocuk ve erik ağacı, çevremizde yaşayan tanıdık "kişiler". Her biri farklı bir kişiliği simgeliyor. Yazar, ustalığını bir kez daha kanıtlıyor. Akıcı anlatım, olayların sürükleyiciliği, çocuk okura göre dil, kolay okunmasını sağlıyor. Bulunduğu ortamda var olmaya çalışan insanları, başkalarının yaşamlarını da güzelleştirmeye çalışanları bir arada anlatıyor. Sanki satırlarda şiir yüreği de atıyor gibi. Uzun cümleler çok az. Genelde kısa ve şiirsel cümleler yeğlenmiş. Bedrettin Aykın iki bin yılındaki bir yazısında Mehmet Güler için diyordu ki; "Öyküde ve romanda, dozunu kaçırmamak koşuluyla, şiirsel söylemden yararlanarak, şiirsel tatlar katabilir yazar öykü ya da romanına. Yaşar Kemal, Sait Faik, Mehmet Güler ve Osman Şahin bu eğilimin yazınımızda şu an anımsadığım örnekleri." Mehmet Güler, Düşler Bahçesi'nde de Bedrettin Aykın'ı haklı çıkarıyor ve dozu iyi ayarlanmış bir şiirsel anlatımla nakışlıyor öyküsünü.Doğa ile insan arasındaki tuhaf, hatta gizemli bağa dikkat çeken Düşler Bahçesi'nde karakter gelişimleri de çok başarılı. Karakterler ele alınarak okurun yaşama ve diğer canlılara dönük yeni bir bakış açısı edinmesi sağlanmış. "Bilirsiniz, biz serçeler, göçmen kuş değiliz. Sahi neden göçmen kuş değiliz, orasını anlamış değilim. Göçmen kuş olmak doğanın bir ödülü mü? Onları gizli gizli kıskanıyorum. Kim bilir, tüm gücümü, cesaretimi toplayarak belki bir gün takılırım onların arkasına. Doğamda olmadığı halde, bir göçmen kuş olup çıkarım. Ama üzerinde yaşadığım dut ağacını da özlerim."Azerbaycan doğumlu İlham Enveroğlu'nun çizgileri okurun ilgisini görsel sanatlara çekebilecek denli başarılı. Onun çizgileri ve kitabın tasarımı resim yapmanın çok derin bir geleneğin uzantısı olduğunu, dolu bir bellekten süzülen renkler anlamına da geleceğini düşündürdü bana. Çocuk kitabı resimlemenin bilgisunar ortamında bulunan resimlerle, kopyala/yapıştır yöntemiyle, sayfaları renklendirme olduğunu sananlara önerim, bu kitabı edinmeleri.Düşler Bahçesi, okurunun özdeşim kurabileceği kahramanları olan, dönüşüm ve değişim olgusunu başarıyla vurgulayan, estetik bir yapıt. Başka bir deyişle, yazar bu yapıtı ile çocuğun dünyasına girebilmeyi başarıyor. Öylesine akıcı, capcanlı, akılcı bir serüven ki bu, Düşler Bahçesi'nin geçmişten bu yana var olduğunu ve gelecekte de var olacağını düşünüp yakınınıza koyuveriyorsunuz kitabı. Her kim Düşler Bahçesi'nin sayfalarını çevirirse, hemen gölgelerin gücünden vazgeçip "Edebiyatın gücü adınaaa! Güç bende artııık!" diye haykıracak gökyüzüne…

HODİ PODİ - GÖKYÜZÜNDEKİ ÜLKE

2009-02-09T15:30:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: HODİ PODİ-GÖKYÜZÜNDEKİ ÜLKE
2_Yazarı: Barış Müstecaplıoğlu
3_Yayınevi: İkarus Yayınları
4_ Resimleyen: Engin Deniz Erbaş
5_Türü: masal
6_Yaş grubu: 8+
7_Basım yılı: 2008, 48 sayfa

ADI: HODİ SOYADI: PODİ
DOĞUM YERİ: Gökyüzü Ülkesi…

Eleştiren: Mavisel Yener

Gökyüzündeki Ülke, Barış Müstecaplıoğlu’nun ilk çocuk kitabı. Yazarın fantastik üçlemesi ve ardından gelen polisiyeden sonra masal kitabı yazması çok da şaşırtıcı değil. Çünkü, masal aslında bu türlerin hepsinin alt yapısında var. Hodi Podi/Gökyüzündeki Ülke, kitapçılarda, market sepetlerinde karşılaştığınız yüzlerce masal kitabından çok farklı. Türk Çocuk Masal edebiyatına damgasını vurabilecek bir kahraman var karşımızda: Hodi Podi. Bu kahramanı yaratan Müstecaplıoğlu, çocuk okurun peşine düşebileceği bir kurgu geliştirmiş. Daha önce yetişkinler için yazdığı fantastik kitapları da okuduğum için karşılaştırabilme olanağı yakalamak benim için eğlenceli oldu. Müstecaplıoğlu çocuk için de, yetişkin için de yazsa karakter ve mekan yaratırken düş gücünün kapılarını sonuna değin açıyor. Gökyüzündeki Ülke’de de, Perg Efsaneleri’ndeki gibi şaşırtıcı ayrıntılar, düşsel bir dünya, ilginç işler yapan aletler var. Temelde iyi ve kötünün mücadelesini anlatmayı seviyor Müstecaplıoğlu. Var olmayan diyarları var etmeye bayılan çocuklar için kurulan masal dünyası onları geleceğin fantastik edebiyatına hazırlar nitelikte.
Hodi Podi beyaz bulutların üstünde, kenarlarına asılmış milyonlarca balon sayesinde havada duran bir ülkede yaşıyor. "Yukarı baktığınızda ne görürsünüz çocuklar? Parlak güneşi, kuşları, beyaz bulutları, öyle değil mi? Ama aslında daha yukarılarda bundan fazlası vardır. O beyaz bulutların üstünde, kenarlarına asılmış milyonlarca balon sayesinde havada duran bir ülke bulunur. Bu güzel ülke yağmur damlalarının oluşturduğu bir gölle ve çok tatlı meyvelerin yetiştiği rengârenk bahçelerle çevrilmiştir. İşte minik ve sevimli Podiler bu ülkede yaşarlar. S,4"
Hodi Podi çok meraklı! Aşağıda olup bitenleri öğrenmek istiyor. Bir gün arkadaşlarının yanından yavaşça ayrılıp aşağıya bakmaya gidiyor. Merakla bakarken ülkenin kenarından aşağı düşüveriyor. Bir balonun ipinin ucunda günlerce sürüklenerek ülkesinden çok çok uzaklarda bir ormana iniyor. Ormanda Lokman Hekim'e rastlıyor, ona ülkesine geri dönmek istediğini ama bunu nasıl yapacağını bilemediğini anlatıyor. Lokman Hekim diyor ki: “Şayet bir şeyi çok istiyorsan, onun için elinden geleni yapmalısın. Daima biraz daha yükseğe çıkarak, sonunda evine ulaşabilirsin Hodi. S,12)” Lokman Hekim’in ona “kendine uçabilen bir arkadaş bul” önerisinin ardından vedalaşırlar. Hekim uzaklaştıktan sonra Hodi Podi onun düşürdüğü gençlik muskasını bulur, boynuna asar. Günlerdir bu muskanın peşinde olan Hınzır Harami, Hodi Podi'nin peşine düşer. Masalda bizi karşılayan Anka Kuşu, Dev, Kafdağı, Mucit Çelebi, Cinler Padişahı, tepegöz, yazarının uçsuz bucaksız masal kültüründen nasıl beslendiğinin kanıtı gibidir. Bu toprağın masallarına da göndermelerin olması Hodi Podi’nin bir başka özelliği. Hodi Podi sonunda ülkesine dönebilir mi, nasıl bir zorlu yolculuktur onu bekleyen… bunları keşfetmeyi okurlara bırakalım. Engin Deniz Erbaş'ın olağanüstü diyebileceğim illustrasyonları ile kitap “can” ına “can” katmış. Yazar/ressam ikilisinin uyumlu nefes alışlarını duyumsamak zor değil. Bu ikilinin imza atacağı yeni yapıtları merakla bekliyorum. Prof. Dr. Selahattin Dilidüzgün diyor ki; “Özellikle masal yaşı olan 4 ile 8 yaş arasındaki çocukların yaşamlarında düşgücü büyük önem taşımaktadır. İşte bu noktada masalın mantığı ile çocuğun mantığı ortak bir tabanı paylaşmaya başlıyor. Çünkü bildiğimiz gibi hemen bütün masallar fantastik, yarı düş yarı gerçek olaylar üzerine kuruludur. Bir bakarsınız bir kurbağa prens olur, bir bakarsınız bütün gizilgüçlerine rağmen cinler, büyücüler, cadılar yenilgiye uğratılmıştırlar. Ya da sihirli bir söz gerçekleşmesi en olanaksız olaylara anahtar oluverir. Bu kolaycı yolu bütün çocuklar içlerinde yaşarlar zaman zaman.” Gökyüzündeki Ülke’de de masalın ve çocuğun mantığı ortak paydada buluşuyor. Hodi Podi kitaplarının seri olacağını çocuklara şimdiden müjdeleyebilirim.
Muhsine Helimoglu Yavuz diyor ya; "Masal elbette çocukluğumuzdur..." diye.Hodi Podi evrendeki yerini anlamaya çalışan bir çocuk/çocukluğumuz belki de… Belki de bu masal yaşamın gerçeklerinden koparılmış kocaman bir “gerçek!”Yoksa siz inanmıyor musunuz Hodi Podi’nin ve Gökyüzündeki Ülke’nin varlığına?

EKMEKTEKİ PARA

2009-02-09T14:59:00.000-08:00

Kitabın adı: EKMEKTEKİ PARA
Yazarı: Sezer Odabaşıoğlu
Yayınevi: Sezer yayınları
Resimleyen: Sezer Odabaşıoğlu
Türü: Öykü
Yaş: 9+
Basım yılı: 2008

Kitabı Tanıtan: Zübeyde Seven Turan
Ekmekteki Para adını görünce duraksadım. Ekmek parası, demek istedi de basım yanlışı mı oldu, diye. Okudukça dahası kitaba adını veren öyküye gelince aldım sorumun yanıtını. Doğrusu sıkça çocuklaşsa da yüreğim ekmekteki para oyununu duymamıştım.
Kalemini tanıdığım bir kalem eri Sezer Odabaşıoğlu! Salt kalemini demek de emeği yoksamak olacağından çoğaltmalıyım bunu… Çizgilerini de bildiğim bir kalem emekçisi, diyerek tamamlamalıyım. Kaç çocuk kitabımı resimlediğini düşledim durduk yerde. Emeğimi emeğiyle çoğaltarak çocuk öykülerimin içeriklerini renklerle beslediğini…
Bu yapıtı resimleyenin de kendisi olmasına şaşırmadım. Öyle ya yoğunlaşıp kaleme aldığı metinleri aynı yoğunlukla resimlemek ayrı bir keyif olmalı. Kimi bir öyküyü ya da masalı yazmaya başladığımızda düşmez mi belleğimize resimler? Ne ki resimleyenin belleğine de düşmesini dileriz onların. Sevgili Odabaşıoğlu bu anlamda şanslı.
Önce kapaktan başlamalıyım. Çarpıcı ve uyumlu bir renk şenliğine çekildim kapakta. Bir bu yapıtta değil diğer yapıtları için de aynı sözleri yineleyeceğim. Özenli bir baskı. Kaçıncı yapıt olduğunu sayma olanağım yok. Çünkü bereketli toprakların çocuğu Sevgili Odabaşıoğlu Öğretmenim! Toprakları denli de verimli bir kalem eri. Öyle ya, 7 kitabı aynı anda yayımlandı. Bu çıkışıyla olumlu anlamda şaşırttı bizleri. Uzunca sayılabilecek denli görünürlerde yoksa üretme sancısı içindedir, anlıyoruz artık. Bu kez de öyle oldu.
Yazının birçok dalında ürün veren bir yazar Sezer Odabaşıoğlu. Onu ilk önce Yeşim serisiyle tanıdım. Ardından Çuval Kütüğü, Nadir Bey Gibi Döverim Ha ve diğerleri geldi. Nasrettin Hocanın topraklarından beslenen bir kalem olduğunu imleyen ürünleri ve karikatür alanındaki çalışmaları da bu özelliğinin yansımasıdır, diye düşünüyorum.
Ekmekteki Para yapıtı altı öyküden oluşuyor. Öykülerin hepsinde ötekine çeviriyor aynasını. Günümüz çocuklarının hay huyları arasında görmezden gelinen yoksul çocukların yaşamlarını anlatıyor. Genellikle birinci tekil kişi konuşuyor. Ben anlatımlı olaylarla örüyor öykü nakışını. Konular öylesine sıradan yaşamların içinden seçilmiş. Bu örgü Gizli Sınav öyküsüyle başlıyor. Alın teriyle yaşamını sürdürmek durumunda olan çocukların yaşamla yüzleşmelerine tanıklık ediyor okur. Yer yer basım yanlışları ve uzun sözcüklerden oluşan tümcelere karşın önemli bir toplumsal yaranın altını çiziyor yazar.
Lâstik ayakkabıları günümüz çocuklarından kaçı bilebilir? Yokluğun yoksunluğun koynunda yaşayan, çoğu onu bile bulamayan çok çocuk gördüm Anadolu’daki görevlerim sırasında. Bugüne ve hemen yanımızda yöremizde demek istediğim. Yine Anadolu’da çok çocuklu ailelerin çocuklarının kimliği değil mi bir anlamda Ercan? Kunduracı bir baba bile ancak büyüdüğünü ayrımsadığında ona ayakkabı yapmayı akıl edecektir. O güne gelinceye değinse kalabalıktan biridir oğlu. Dahası çocuklarının giderlerini düşürebildikleri oranda hoşnuttur anne baba yaşamlarından. Onların büyüdüğünü ayrımsamanın sevinciyle, omuzlarındaki ağırlığın artmasının kaygısı yan yanadır ailede. Dahası sevinci gölgeler içlerinde büyüttükleri kaygı…
Dolma Kalem, öyküsünde de altı üstü bir dolma kalemin bir çocuğun yaşamını ne denli ayrıcalıklı kıldığını görüyoruz. Şaşkınlıkla büyüyen sevince boğduğunu… Özellikle bu öyküde yazarın anılar yolculuğundan damıttıklarının kokusu yayılıyor tümceler arasına. Sevgili Odabaşıoğlu yaşam penceresinden başını uzattığında değişmeyen renkleriyle hâlâ o dolmakalemi görüyor. Özellikle ortaokul öğrencilerinin de şapka giydikleri döneme taşıyor bizi. Yüreğindeki ve belleğindekiler ne olursa olsun kenarı şeritli bir şapkanın ergenlik dönemindeki bir çocuğun duruşunu dikleştirdiğini bilmeyenimiz var mıdır? Özellikle şapkayı gözlerine değin indirmenin insan ruhunda geliştirdiği desteğin ölçüsü azımsanabilir mi?
Dolmakalem öyküsünde ayrıntıların öykünün görselliğini arttırdığını söylemeliyim. Evet evet resimleri içinde bir öykü bu! Nerede mi? Elbette sözcükler arasında gizli… Kimi Ercan’ın gülümsemesiyle gösteriyor yüzünü. Yeniden yitiveriyor bin hüzünle…
Ekmekteki Para, yapıta adını veren öykü… Burada da yazar, yöresel alışkanlıkları, gelenekselleşen öğretileri bir sonraki kuşağa aktarıyor. Bunu önemsiyorum. Çünkü değişen ve giderek acımasızlaşan yaşam koşullarıyla nice değerlerimizi yitirdik. “Söz uçar, yazı kalır” söylemine yaslanarak, yazarın bu anlamda önemli bir sorumluluk taşıdığını düşünüyorum.
Gülnaz’ın Ablası Binnaz, öyküsünde de yine kırsal bölgede yaşayan çocukların önemli bir yarasına parmak basıyor. Özellikle kız çocuklarının ergenliğin eşiğindeyken kocamandan sayılarak her işe koşuldukları bilinen bir gerçek. Okula gidenlerse, çelimsizler; yani ağır işlere gönderilemeyenlerdir genellikle… Bu öyküde yetişkinin kararıyla ötelenen Binnaz, acısını kardeşinden çıkarmaktadır. Gülnaz, neyin bedelini ödediğini bilemese de işe yarar Binnaz’ın tepkisi. En çok anı-öykü kokusu aldığım öykü bu. Eğitimci bir kalem eri olduğunu bildiğimden şaşırmadım duyumsadıklarıma. Ben, anlatımlı olmasaydı da böyle düşünür müydüm sorusunu bile sordum kendime.
Sepet, öyküsünde de yine; özellikle erkek çocukların direngen olması istenir Anadolu’da. Bunun için de taşıyabileceğinin üzerinde yüklenilir onlara. Erkek kimliği yaşamın her aşamasında önünde koşar. Çocuksa ona giydirilen bu kimlikten geri kalmamak adına direnir. Ne ki bir kırılma noktası yaşayabilir her şeye karşın. Çocukluğu öne geçer böyle zamanlarda. Sepette bunu gözlemliyoruz. Hakkı, bu çocukların simgesidir. Çözümü de doğaldır ki kendi yöntemleriyle bulacaktır.
Anadolu’ya, kırsala bir pencere aralıyor Sezer Odabaşıoğlu. Çoğu yaşanmışlıkların izini sürdüğünün imini veriyor bir bir öykülerde. Okumalı ve okutmalı bu öyküleri. Okunmalı ki, kent çocukları yaşamın arka bahçesini tanıyabilsinler…
Kaleminize sağlık Odabaşıoğlu Öğretmenim! İçinizdeki çocuğun sesi kısılmasın…

Zübeyde Seven Turan
seventuran@mynet.com

"Gül Solmadan Öpücük Kurumadan"

2009-02-09T07:17:00.000-08:00

Kitabın Adı: Gül Solmadan Öpücük Kurumadan
Yazarı: Mehmet Güler
Yayınevi: Özyürek Yayınevi
Resimleyen: Lebriz Rona
Türü: Roman
Yaş Grubu: 10+
Basım Yılı: 2008

Eleştiren: Filiz Tosyalı
GÜL SOLMADAN ÖPÜCÜK KURUMADAN
Bilgisayardan gelen bir gül ve öpücüğü anlatan kitapta Barış ile MSN de yazışan arkadaşı İdil’in romanı. Birbirini hiç görmeyen iki çocuğun sanal beraberliklerini yazar bir gül ve öpücükle anlam yüklüyor. Gül ve öpücük gerçek kadar mutluluk yaşatıyor.
Mehmet Güler’in güçlü kaleminden ortaya çıkan çağdaş çocuk eserinde toplumsallıktan bireyselliğe geçişi canlı bir şekilde yaşıyoruz. Dedim-dedilerden, duyar- duydulardan kurtulup, bireyselliğin ön plana geçtiği çağdaş topluma geçiş aşamasında biraz önde olunduğu kanıtlanıyor, ama ne yazık ki çok iyi anlatılan bu geçiş içinde erkek çocuk ve kız çocuk ayrımlarından yazar okuyucuyu kurtaramıyor.
O öpücük ekranın içinden çıkıp kendisinin yanağına yapışmıştı.”

Bu cümlede genç kızın öpücük veren değil, alan bir durumda gözler önüne serilmesi toplumda halen bazı şeylerin değişmediğinin göstergesi gibi algılanıp, yazar tarafından kadın geri bir kalıba itilmiş oluyor. Öpücüğün görülme korkusu adeta Anadolu erkeğinin kız çocuktan beklentisini vurguluyor.
Yazar Anadolu geleneklerinden ve doğu düşüncelerinden kendisini sıyıramıyarak okuyucunun da hoşuna gideceğini düşünerek öpücüğü erkekten alıp kızın yanağına konduruyor. Yine benzer bir özelliği gördüğünüz bir başka cümle, “Gerçek olsaydı görürlerdi” Hepimizin kim görürdü sorusuna vereceğimiz yanıt aşağı yukarı belliyken 21. yüzyıl gencinden de ayni yanıtı vermesi bekleniyor, zaten veriyor da.
Yazarın bu anlamda yaşattığı çelişki toplum içinde de yaşandığı için yazarın romanının gücünü ve sertliğini azaltmıyor, aksine anlatımı, zayıflıklardan kurtarıp romana güç katıyor. Romanı öğüt vermekten ve örnek almaktan uzaklaştırıp bir edebiyat yapıtına dönüştürüyor. Genelde Türk yazarının öğretmen kimliğinden kurtuluşunu görüp sevinç duyabiliriz.
Çocuk diliyle anlatan kitapta; “mademki her baktığında heyecan duyuyordu ... Öyleyse ne kalmıştı geriye” sözlerinde, bireyselliği coşkulu bir şekilde okuyuculara hissettiriyor. Çağımızın çocuklarına çok uyan bu düşünceyi yazarın yakalaması toplumsal değişime ayak basması olarak değerlendirilmeli.
Kitapta bilgisayar terimleri ve bilgisayar içindeki yaşamlar, okurların zevkle okuyacakları özellikleri taşıyor.
Abla Başak ile kardeşi İdil’in çekişmesine yine toplumun uzlaşamama özelliği yüklendi. Yaşanan çekişme bilgisayar başında dile getiriliyor. Çağın ilerlemesinde idealleri, istekleri bir bilgisayara sahip olmakta birleştiren maddesel hayalleri; çocuklarımıza öykünen iki karakterle, yazarın kaleminde mesajları veren ögeler olarak kullanılıyor. Birbirine güvenmeme toplumun genç kesimine de sıçramış, “Gene neler karıştırıyorsun” derken büyüğün küçüğe güvenmemisi yazar tarafından olağan bir gelişme olarak işleniyor. Bire bir ilişkiler başlamasına rağmen toplumsallıktan kurtulamadığımız için, karşılıklı güvensizliği iki kişinin ne yaptığını bilmek zorundaymış gibi davranan abla karakterinde birleştiren yazar; duygusal olan Türk çocuklarının görselliğe geçişini fotoğraflara verdikleri değerle değiştirmeye çalışıyor. Bu değerde çocuklarımızın da değişim çabasını bize hissettirebiliyor. Bunu iyi bir gelişme olarak algılayabiliriz.
Çocukların dünyasında, darılmalar- kırılmalar bir tuşa bağlı olabiliyor, insan ilişkilerinin arasına teknolojinin girdiğini görüyoruz; “ ne oldu Barış?” diye sordu, “Yüzün acıyla doldu birden. Bilgisayarda bir sorun mu var”” ......
.................................................
Karşı taraftan sinyal gelince sevindi.
Kitapta çocukların mekanik refleksle spor yaptığını şu cümlelerle yazar bize anlatmak istiyor. “Her çocuk gibi İdil de sayı yapmayı seviyordu.Potanın altına girip de yandan tahtaya vurdu mu daha iyi beceriyordu bu işi” Burada yazarın toplumu çok iyi gözlemlediğini görüp okuyucu kitaba dört elle sarılıyor ve okuma zevke dönüşüyor. Yazarın gücünün en fazla hissedildiği anlatım bu bölümde toplanıyor.
Para karşılığı eğitim veren kurslarda gözlemlenen, çocuğun yanında (gencin yanında) ailesine çocuğun özelliklerini söylemek, bizim toplumumuzu has bir özellik olarak algılanmalı.
Barışı tepeden tırnağa süzdükten sonra; (basketbol kaydındaki görevlinin cümlesi aileye gidiyor. Çocuk dinleyici) “Çocuğunuzun fiziği çok uygun” gururlanan bir aileyi görür gibi oluyoruz. Batı toplumlarında böyle bir övgü direk çocuğa yapılır. Çocuğa yazar kişilik yüklenmesini özellikle istemiyor ya da toplumdaki gördükleri bunu yaptırmıyor. . Bneim yorumuma göre, yazarın başka kitaplarımnı okumuş olmam nedeniyle; Yazar bunu yaparak toplumun dışına çıkmadan bir özelliği daha yansıtmayı başarıyor. Bireysellikten ve duygusallıktan, çocuğumuzun kişilik kazanması adına da olsa kurtulamadığımızı bize göstermeye çalışıyor. Türk edebiyatıyla yabancılara toplum bilgisi de ulaştıracak özelliklere sahip bir metin çıkışı metni güçlendiriyor.
Dil kirlenmesine değinmesi bu yaş çocuğuna çok anlamlı öğretiler sunuyor. Çoğu çocuğun umursamaz tavrı Barış’ta toplanarak geliyor.
“Yanlış hastalıklı bir dil....”
“.....sen de ayni Türkçe öğretmenim gibi konuşuyorsun....”
Metnin gerisinde çocuğun öğretmenine güvenmemesi söz konusu.
“.....dilimizi kirletmeye hakkın olmadığını düşünüyorum.......”
“.....Ne biçim şey bu baba, çamaşır mı kirlensin....”
Derken okuldaki bazı bilgilerin çocukları hiç etkilemediği gözler önüne seriliyor. Öğretmenin anlattıklarının hiç çocuk tarafından değerlendirilmemesi, tamamen kendi düşüncesiyle yorumlamış olması düşündürücü.
Kitap Barış’ın gördüğü rüya ile devam ediyor. Pek çok yazarın kullandığı bu yöntem Mehmet Güler’in usta anlatımı ve başarılı kurgusu yanında önemsiz kalıyor, kitap da etkisiz bir bölüm oluşturuyor. Eğlence amacıyla konulduğunu düşündürmekten öte giden bir özellik taşımıyor.
Kitap güçlü bir anlatımla sona eriyor.
Okuyucuya mesaj; çocuk yazınının usta yazarlarından Mehmet Güler’in özenle hazırladığı kitabı çocukların ellerinden bırakamayacğı kadar akıcı bir kurgu ve kolay anlaşılır bir dille devam ediyor. Okuyucusu kitabı elinden bıraksa da etkisinden uzun süre kurtulamayacak diye düşünüyorum. Kalemine sağlık demek en güzeli.

"The Suitcase Kid"

2009-02-07T01:21:00.001-08:00

1_ Kitabın ismi: The Suitcase Kid
2_Yazarı: Jacqueline Wilson
3_Yayınevi: Random House Children’s Books
4_ Resimleyen: Nick Sharratt
5_Türü: öykü
6_Yaş grubu: 8+
7_Basım yılı: 2006

Eleştiren: Meral Karamuk Ugursan
Sevgili Arkadaslar, Sizlere okudugum son kitaptan soz etmek istiyorum. Adi “The Suitcase Kid”. Kitabin yazari Jacqueline Wilson. Yayinevi Random House Children’s Books. Basim yili 2006. Basim yeri Ingiltere. Andrea (Andy), anne ve babasi bosanmis, on yasinda bir kizdir. Ayriligin ardindan cok sevdikleri ciftlik evlerini de terk etmek zorunda kalan Andy, bir hafta annesinin evinde ve bir hafta da babasinin evinde kalmaya karar vermistir. Sehrin, birbirine en uzak iki kosesine tasinan Andy’nin anne ve babasi yeniden evlenmisler, Andy’ye bir suru uvey kardes gelmistir. Ustelik babasinin yeni karisi tekrar hamiledir ve heyecanla yeni dogacak bebeklerini beklemektedirler. Tum sirlarini paylastigi ve yanindan hic ayirmadigi minik oyuncak tavsani Radish’le birlikte o evden digerine kosturup duran Andy’nin dersleri de olumsuz etkilenmistir. Onun tek istedigi, bahcesinde dut agaci bulunan ciftlik evlerine, anne ve babasiyla tekrar geri donebilmektir. Kendisini oradan oraya tasinan bir bavul gibi hisseden Andy, zaman gectikce anne ve babasinin yeniden bir araya gelmeyeceklerini anlayacak ve zor da olsa duruma kendisini alistirmaya calisacaktir. Her ne kadar mutlu sonla da bitse, huzunlu bir hikaye “The Suitcase Kid”. Bosanma ve olum olgularinin cocuklar uzerinde biraktigi etkinin carpici bir dille anlatildigi cok degisik kurgulanmis bir oyku. Yazar, kitabin onsozunde oykunun her bir bolumunu alfabenin harfleriyle adlandirmaya karar verdiginde ozellikle U,V,W,X,Y ve Z harflerinin bolumlerini yazarken cok zorlandigini itiraf ediyor. A Andy icin, B banyo icin ve ingilizce alfabenin diger tum harflerini kullanarak olusturdugu kitabin bolumlerinde, Andy’nin oykusunu zaman zaman esprili bir dille anlatmis yazar. Ozellikle, yatak odasini paylastigi on yasindaki uvey kardesi Katie’nin geceleri sabaha kadar uyumayip televizyon izlemesi ve muzik dinlemesinden sikilan Andy, durumu diger kardesle konustugunda, isin aslinin hic de dusundugu gibi olmadigini anliyor. Katie’nin annesi o henuz kucukken olmustur ve annesine ne oldugunu sordugunda, onun derin bir uykuya daldigi soylenmistir. Henuz olum kavramini algilayamayacak bir yasta olan Katie, bu olaydan sonra uyumaktan korkmaya ve kendisini zorla uyanik tutmaya calismaktadir. Yurek burkan bir bolum. Yazar Jacqueline Wilson Ingiltere’nin en cok okunan cocuk yazarlarindan birisi. 1945 yilinda Ingiltere’nin Bath kentinde dogmus. Babasi devlet memuru ve annesi de antikaciymis. Wilson daha alti-yedi yaslarindayken yazar olmaya karar vermis. Dokuz yasindayken yazdigi ilk romani, yirmi sayfa uzunlugundaki “Meet The Maggots” yedi cocuklu bir aileden soz ediyormus. Okul yasami ve ozellikle de matematik dersleri pek de parlak olmayan yazar, onalti yasinda, liseyi bitirir bitirmez bir yayinevinde calismaya baslamis ve ertesi yil genc kizlar icin bir dergi yayinlamis. Daha sonra ondokuz yasinda anne olan yazar 1991 yilinda cocuklar icin yazdigi “The Story of Tracey Baker” isimli kitabiyla unlenmistir. Su ana kadar Ingiltere’de yirmi milyondan fazla kitabi satilmis ve sayisiz edebiyat odulunun sahibi olmustur. Halen Ingiltere’de buyuk bir malikanede yasayan yazarin evi binlerce kitapla doludur. 1992 yilinda ilk basimi yapilan kitabin illustratoru Nick Sharratt’dir.

"ÇİZGİLİ PİJAMALI ÇOCUK"

2009-02-06T13:25:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: Çizgili Pijamalı Çocuk
2_Yazarı: John Boyne

3_ Çeviren: Tayfun TORİNER, Tulin TORİNER
4_Yayınevi: TUDEM Yayınları
5_Türü: Roman
6_ilk Basım yılı: İzmir, 2007

Eleştiren: Nevzat Süer Sezgin (08.06.2007)
Bazı kitaplar vardır,daha elinize alır almaz duruşuyla size seslenmeye başlar.Kitabın adı,boyutu, kapak düzeni, varsa arka kapak yazısı ‘şu kitabı hemen okusam’ dedirtir.
Tudem yayınlarından yeni çıkan John Boyne imzalı‘Çizgili pijamalı çocuk’ adıyla, ilk anda bende , aylardır televizyon dizisi Avrupa Yakası’yla gündeme gelen ve hemen halkımız arasında makbul bir yer bulup moda yaratan Gaffur’un çizgili pijamasını çağrıştırdı.Ama kitabın kapağındaki uçuk mavi ve gri çizgiler, adının yazılışındaki hafif çizgili görünüm ve sadelikle ,arka kapak yazısı içime büyük bir merak ve adlandıramadığım bir hüznü oturtuverdi..
Kitabı bitirdiğimde kahramanımız Bruno’nun deyimiyle ‘gözlerim faltaşı gibi açılmış, ağzım O şeklini almıştı.’.1971 doğumlu ismini bu kitapla duyduğum İrlanda’lı yazar John Boyne’e ve Tudem yayınlarına minnet duygusu içindeydim.Çünkü uzunca bir süredir böylesi bir yalınlıkla, böylesi bir anlatımla ve böylesi bir gerçeklikle yazılmış savaş karşıtı bir yapıt okumamıştım.Tıpkı ‘Anne Frank’ın hatıra defteri’ ve ‘Küçük Prens’ gibi bir eserdi okuyup bitirdiğim kitap.
‘Çizgili Pijamalı Çocuk’ hepimizin romanlardan, filmlerden, tarih kitaplarından tanıdığımız ,yüreğimizin ve beynimizin utanç hanesinde yer alan Auschwitz Toplama kampında geçiyor.Kahramanlarımız Bruno ve Shumel dünyanın farklı ülkelerinde, ama aynı yıl,aynı gün doğmuşlar.İkisi de dokuz yaşındalar.İkisi de bütün yaşıtları gibi sevgi dolular, meraklılar,oyun oynamayı çok seviyorlar ve içinde büyümekte oldukları yetişkin dünyasını tanımaya,anlamlandırmaya , uyum sağlamaya çalışıyorlar.İkisi de onları birbirlerinden ayıran kilometrelerce uzunluktaki tel örgülere rağmen dost olmaya çabalıyorlar.
Bruno tel örgününün asker tarafındaki Alman kumandanın oğlu, Shumel ise tel örgünün diğer tarafındaki ,kumandanın deyimiyle ‘insan olmayan’ Yahudilerden birisinin oğlu.Bruno’nun tarafında gösterişli giysileriyle ,madalyalarıyla,silahlarıyla çeşitli rütbelerde askerler,güzel ve şık kadınlar,çiçekler, oyuncaklar, her çeşit yiyecek ve bol bol hizmetçi var.
Shumel’in tarafında ise hepsi gri çizgili pijama ve bir takke giyen, askerlerin buyruklarına itaat eden,kir pas içinde dolaşarak durmadan çalışan, anlamsız gözlerle hep yere bakan,bir lokma kuru ekmeğe muhtaç,birbirleriyle bile konuşamayan yüzlerce insan ve onlara emirler yağdıran, onları sık sık döven yaralayan silahlı askerler var.
Bruno ve Shumel ‘in gizli arkadaşlıkları güçlenirken, kendi yakın çevrelerindeki yetişkinlerden öğrendiklerine göre kişilikleri de oluşmakta..Onlar bu kampta bir yandan korkuyu,hayatta kalabilmek için yetişkinlerin buyruklarına itaat etmenin önemini, arkadaşın ve oyunun değerini, paylaşımın hazzını,öğrenirlerken; bir yandan da büyükleri taklit ederek iktidar kurmayı, kurulu iktidarlara boyun eğmeyi,yalan söylemeyi,insana en çok insandan zarar gelebileceğini öğreniyorlar.Süreç içinde İkisi de (nedenlerini anlayamasalar da) yetişkinlerin paranın ve silahın gücüne çok değer verdiklerini,gücün karşısında çaresiz olabileceklerini,kendilerini bir takım simgelerle anlatarak gruplara ayrıldıklarını ve kendi gruplarından olmayanları sevmediklerini,bütün yaşlıların aynı düşünmediğini fark ediyorlar.Kendilerini şaşkın ,çaresiz ve yalnız hissederek birbirleriyle masum bir dayanışma içine giriyorlar.Sık sık çocukların da haklı olabileceğini hissetseler bile tel örgünün iki tarafında da dertlerini anlatamıyorlar ve büyüklerinin kararlarına uymak zorunda kalıyorlar.Çünkü sadece dokuz yaşındalar.
John Boyne eserinde çocuksu masumiyetin tertemiz güzelliğini, dünyayı keşfetme heyecanının ,tadını öyle güzel anlatıyor ki, yüreğime dolan acıya rağmen çoğu zaman kitabı gülümseyerek okuyorum.
Irk ayrımcılığının çocukların masum dünyalarını nasıl kirlettiğini,herkesin ‘hayat bilgisinin’ kendi hayatında yaşadıkları kadar olabileceğini,sevginin ,barışın ,paylaşımın ve dayanışmanın yerine faşist, ayrımcı ve savaşçı bir kültürün gelişmesinde çocukluk çağının önemini bir kez daha fark ediyorum..
Dokuz yaşından,doksan yaşına kadar herkesin hemen okumasını dilediğim kitap;hiç beklenmedik bir olayla ve ‘Elbette tüm bunlar çok uzun zaman önce oldu ve böyle bir şey bir daha asla olmaz.
Bu zamanda ve bu çağda tabi ki….’cümlesiyle bitiyor.
Yayınladıkları her çocuk kitabına yaş grubunu belirtmek de çok titiz olan Tudem Yayınevinin bu kitaba yaş sınırı koymamakla ne kadar isabetli davrandıklarını düşünerek onları bir kez daha kutluyorum.
Birkaç kez daha okuyacağımı hissettiğim ‘Çizgili Pijamalı Çocuk’u kitaplıktaki yerine koyduktan sonra, bu zamanda, bu çağdaki kentlerimizi saran toplama kamplarını, sokak çocuklarını, açlık sınırının altındaki ‘öteki’leri, çocuk ve gençlik modasındaki gerilla desenlerini, çocuk askerleri, terörü, Filistini, Irak’ı ve diğer savaşları kısacası o zamanı aratmayan yaşadığımız günleri yeniden düşünerek ,yeniden utanarak ve Bruno ile Shumel gibi bir türlü kabullenemeyerek okuluma çocuklarımın yanına , onların güzel masum gözlerine sığınmaya koşuyorum. Bu kitabın tüm yetişkinler tarafından okunmasını, yetişkinlerin savaş karşıtı seslerini daha da gürleştirmelerini,savaşları çıkaranlara duyurmalarını, çocuklarımıza model olmalarını dileyerek koşuyorum.Her şeyden daha çok sevdiğimiz çocuklarımız için ,bir gün dünyayı saracak barışın umuduyla…
Teşekkürler John Boyne…
Teşekkürler Tudem Yayınevi emekçileri.

Eleştiren: ASLI TOHUMCU

Yılın son ekinde, bu yıl tanıttığım çocuk ve gençlik kitaplarından gönlümün kaydıklarını sizlerle paylaşayım, bu kitapları sizlere hatırlatayım istedim. Bir yıl boyunca severek okuduğum kitapların hepsini buraya sığdırmam mümkün değil elbet. Yılın en dokunaklı kitabı herhalde Çizgili Pijamalı Çocuk'tu. Bu İkinci Dünya Savaşı öyküsü, tel örgülerin iki tarafındaki iki oğlan çocuğunun dostluğunu, çocukların ve çocukluğun her tür ideolojinin ve savaşın ötesinde olduğunu anlatıyordu. Sarsıcı finaliyle insanın aklından günlerce çıkmayan, çok yalın ve iyi yazılmış bu roman, gençler kadar yetişkinler tarafından da okunmayı bekliyor (Babam ve Oğlum filminde olduğu gibi, Çizgili Pijamalı Çocuk'u okuyup da ağlamayacak insan yavrusu var mıdır acaba!).

Dünyanın Bütün Kedileri

2009-01-31T00:53:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: Dünyanın Bütün Kedileri
2_Yazarı: Çetin Öner
3_Yayınevi: Can Çocuk Yayınları
4_ Resimleyen: Mustafa Delioğlu
5_Türü: Şiir
6_Yaş grubu: 8+
7_Basım yılı: 2005

Eleştiren: Bilgin Adalı

Gizli bir Kediler Cumhuriyeti’dir İstanbul. Dünyanın hiçbir kentinde, bu kadar çok ve elbette bu kadar güzel kediyi göremezsiniz sokaklarda. Karası, beyazı, tekiri, mestanı, sarmanı, karması, kırmasıyla tam bir kediler cennetidir İstanbul. İşte bu konuda bir yazı yazacaktım ama, küçücük bir sürpriz, başka bir yazı yazmaya yönlendirdi beni. Kediler Cumhuriyeti yazımı sonra da yazarım.

Otuz yılı aşkın bir süredir tanırım Çetin Öner’i. Tamı tamına otuz yıl önce, ilk kitabı Gülibik’i* yazdığında, kitap yayınlanmadan okuma şansını bulan iki üç kişiden biri bendim. Yazdığımız her şeyi heyecanla paylaşırdık o zamanlar...

Sonra yollarımız ayrıldı. Uzun yıllar kesişmedi yollarımız. Yıllar sonra karşılaştığımızda, saçları ağarmıştı ikimizin de. Ama yüreklerimizdeki o genç heyecan yerli yerinde duruyordu. Gençlik yıllarımızdaki heyecanla sarıldık birbirimize.

Bugün postadan bir kitap çıkageldi: Dünyanın Bütün Kedileri** Çetin Öner’in yeni kitabı... Kediler üstüne manzum bir öykü. Çetin kendi kedisinin -kedilerinin- gerçek öyküsünü anlatıyor.

Elimin altında okunmayı bekleyen onca kitap varken, şöyle bir karıştırmak üzere elime aldığım kitabı, büyük bir keyifle bir çırpıda okuyup bitiriverdim.

Kedilerin öyküsü değil Çetin Öner’in anlattığı. Kediler baş kahraman ama, anlatılan bir sevgi öyküsü... Bir sevda öyküsü.

Kitaba geçmezden önce size Çetin Öner’den söz etmeliyim biraz:

Geçmişi karanlık (!) ve karışık yazarlarımızdan biri Çetin Öner. Gülmeyin öyle. Bankacılık öğrenimi görmüş biri (Banka deyince hemen durakladınız değil mi? Sıkı durun öyleyse, arkası geliyor...) durup dururken, bankacılık yapıp köşeyi dönecek yerde niye Ankara Sanat Tiyatrosu’na girip oyunculuk yapar ki? Çetin Öner’in gizli tarihinin karanlık noktalarından birisidir bu. Girdiği tiyatro kumpanyası AST da çok şaibeli (!) bir yerdir zaten.

AST’ta rahat durur mu Çetin Öner? Durmaz elbette. 40 oyunda görev alır ama, ille de karanlık bir şeyler yapacaktır. Hemen TİSEN’e (Tiyatro İşçileri Sendikası) üye olur ve üç yıl boyunca bu sendikanın Ankara Şube Başkanlığı görevini üstlenir.

Bakar ki Tiyatro dünyasında bütün karanlık işler kotarılmış, o zamanlar, astığı astık, kestiği kestik bir yönetimin elinde bulunan TRT’ye girer. İlk işi de, tüm zamanların en şaibeli (!) yazarı Aziz Nesin’in “Yaşar Ne Yaşar, Ne Yaşamaz”ını TV dizisi olarak çekmek olur. TRT yönetimi başta ırın-kırın etse de, dizi öyle bir tutulur ki, tam bir şenlik olur. Ancak, bir yığın saçma sapan dizi tekrar tekrar yayınlansa da, Çetin’in bu dizisi arşivlerin derin kuyusunda uyutulur.

TRT’yi de yeterince karıştırdı ya, çocuk edebiyatına el atar Çetin Öner. “Gülibik” diye abuk subuk bir çocuk kitabı yazar. Çoktan kesilip kızartılmış aptal bir horozun öyküsüdür bu. Her nedense Almanlar bu öyküyü çok severler, kendi dillerine çevirip yayınlarlar. Beş baskı yapar bu ülkede Gülibik. (Alman kafası işte, neyi neden beğendiği sorulur mu?) Sonra da ZDF’nin (bu da Alman sinema kumpanyası) TRT ile ilk ortak yapımı olarak filme çekilir. Alman bastırınca TRT ne diyebilir ki, hemen razı olur. Oysa TRT’ye kalsa, Çetin’i işten atacak... Ortalığı karıştırmanın bundan iyi yolu olur mu?

Çetin Öner bakar ki bu çocuk kitapları konusu, ortalığı karıştırmada çok işe yarıyor, hemen kolları sıvar, dört kitap daha yazar. Dünyanın Bütün Kedileri, Çetin’in altıncı çocuk kitabı...

Siyamlı bir kedi olan, Maviş’le başlıyor kitap. Beş yavru doğuruyor Maviş ve ilk kez dede yapıyor Çetin Öner’i. Haberi alınca Çetin ve sarı vosvosu düşüyorlar yollara... Yaptıkları yolculuk, tam bir şenlik... Maviş’le başladık ya, aklımız Maviş’te bile olsa, vosvos baş kahraman oluveriyor yol boyunca. Aksırıp tıksırsa da, saatte 100 kilometreyi vuruyor sonunda... Şiiri şiir tadında, öyküsü öykü tadında bir anlatıyla, Çetin ve sarı vosvos Maviş’e ve torunlara kavuşuyorlar sonunda. Hiç kesilmeden sürüyor sevda öyküsü.

“Dünyanın Bütün Kedileri”ni yazan Çetin öner bir deli... Kitabın resimlerini çizen Mustafa Delioğlu, adı üstünde bir zırdeli... Öyle güzel resimler yapmış ki, kesip, çerçeveleyip duvarıma asmak geliyor içimden kitaptaki resimleri. Bu ikisini bir araya getiren Can Çocuk’un Yayın Yönetmeni Samiye Öz de onlardan geride kalmaz doğrusu delilikte. O da bildiğim kadarıyla tam bir kedi delisi... Bir araya getirivermiş hepsini: Üç deli, bir sarı vosvos bir de bir zamanların Başbakanı’nın gelini olan Maviş kedi. (Bu gelin olma konusunu da kitabı okuyunca anlayıp benim gibi güleceksiniz.)

Maviş’in sonu biraz hüzünlü. Ama yavrusu Tora, Anadolu efsanelerindeki kahramanlar gibi geziniyor ortalıkta.

Yok... Anlatacak değilim kitabın tümünü. Başta da söylediğim gibi, bir sevgi, bir sevda öyküsü bu. Yalnız çocuklar değil, analar babalar da okumalı. Hele kedisevenler mutlaka ama mutlaka okumalı bu güzel kitabı. İçinde kedi yaşayan her eve girmeli bu kitap. İlköğretim okullarında, hayvan sevgisinin ne olduğunu anlatmanın yanı sıra, öğrencilere şiir tadını aşılamak için okutulmalı

Sevgili Çetin Öner’in, yeni kitaplarını bekliyorum. Merak ve heyecanla...

"GRIMM MASALLARI"

2009-01-30T03:56:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: Grimm Masalları 1. Cilt
2_ Yazarı: Grimm Masalları
3_ Yayınevi: Can Çocuk Yayınları
4_ Resimleyen: Mustafa Delioğlu (renkli resimli)
5_ Türü: Masal
6_ Yaş grubu: 9+
7_ Basım yılı: 2007

Eleştiren: Bilgin Adalı

Ne zamandır elimin altında duruyordu Grimm Masalları. Ara ara okuyarak iki günde bitirdim.

Masalların bir öbeği, eski bir ilkokul öğretmeni olan rahmetli anneanneciğimle buluşturdu beni. Altın Kaz’ı, Bremen Mızıkacıları’nı (kitapta Çalgıcıları), Kırmızı Başlıklı Kız’ı (Anneannem daha değişik anlatmıştı, avcı karnını yarıp büyükanne ile Pembe Şapkalı’yı kurdun karnından çıkarırdı. ), Rapunzel’i, Küçük Yiğit Terzi’yi (Bir Vuruşta Yedi Öldüren’di onun da adı), Parmak Çocuk’u, Üç Altın Saçlı Dev’i (Nine oğlanı karıncaya değil, elmaya çeviriyordu), Balıkçıyla Karısı’nı ondan dinlemiştim defalarca. Binbir Gece Masalları’nın bir öbeğiyle tanışmam da onun sayesinde olmuştu. Sanırım küçük yaşlarda yazmaya başlamamda anneannemin büyük etkisi var. Devler, periler, cinler, büyücüler… Heyecanla dinlediğim bu masallar, hayal gücümün gelişmesine epeyce katkıda bulunmuş olmalı. Ondan dinlediğim masalları sonra gider mahalledeki arkadaşlarıma anlatırdım. Heyecanla dinlerdi hepsi de. Ama anneanneciğimin anlatışı başka türlüydü. Ballıydı… Kendine özgü bir yöntemi vardır masal anlatmanın. Bilirdi o.

Kitapta yer alan masalların bir öbeğini de, ilkokula başladıktan sonra kendim okumuştum. Hayat Suyu (biraz değişikti benim okuduğum), Külkedisi, Hansel ve Gretel, Rumpelstiltskin, Pamuk Prenses, Kurbağa Prens…

60 yaşını aşmış bir kocaman çocuk, bir çocuk yazarı olarak yeniden okuduğumda Grimm Masalları’nı, çocukluğumda yaşadığım keyfin bir benzerini yaşadım.

Masallar, inanılmaz renkli bir dünyanın kapılarını aralar çocuklara, hayal güçlerini uyandırır, geliştirir. İlle de üç oğul ya da üç kız vardır masallarda. En yakışıklı, en güzel, en akıllı, en iyi yürekli olan hep en küçükleridir. Dört kardeştik biz. Üç erkek, bir kız… Erkeklerin en büyüğü olduğum için çok kızardım buna.

Oğluma ve kızlarıma anlattım bu masallardan aklımda kalanları yıllar sonra. Anneannem kadar keyifli anlatabildim mi bilmiyorum. Sonra ben kendi ölçeğimde bir masalcı amca (Bilginamca) olmaya soyundum. Her halde severek okuyan birkaç çocuk olmuştur yazdıklarımı.

Bunca yıl sonra yeniden okuyunca Grimm Masalları’nı, bunları düşündüm işte.

Nihal Yeğinobalı’nın tertemiz, dupduru Türkçesi, Mustafa Delioğlu’nun hayal gücünü okşayan, zaman zaman gıdıklayan çizimleriyle, çocuklar için dört dörtlük bir tatil armağanı olmuş Grimm Masalları. Anlayamadığım şey, yaş grubunun niye 9+ olarak belirlendiği… Bence okuyup yazmayı söken her çocuk keyifle okuyabilir bu kitabı.

Çocuğuna kitap arayan tüm anne ve babalara, daha önemlisi tatilde keyifli bir kitap okumak isteyen tüm çocuklara öneririm. Dilerim ikinci cildi de yakında çıkar…

Bu arada, kimi masallarda gördüğümüz şiddet öğelerinin çocukları olumsuz yönde etkilediği konusundaki tartışmalara da küçük bir gönderme yapmak istiyorum:

Doğrusu, uzun yıllar boyunca ben de masallardaki şiddet öğelerinin çocukları olumsuz yönde etkileyebileceğini düşünüyordum. Toplum Gönüllüleri Vakfı’nın ve yayıncılarımdan Can Çocuk’un düzenlediği okul söyleşilerinde karşılaştığım binlerce çocuk, herhangi bir dayanağı olmayan bu önyargımı büyük ölçüde kaldırdı ortadan. Masalın kurmaca olduğunu, gerçek olmadığını çok iyi biliyor çocuklar. Sanırım sorun, biz yetişkinlerin çocuklar konusundaki güvensizliğimizden kaynaklanıyor. Masal masaldır, gerçek de gerçek… Masal padişahının kelle alması ile, düğünde maganda kurşunuyla insan ölmesi arasındaki farkı iyi değerlendirmek gerek.

Sahi, her konuda kurslar, okullar açılıyor da, çocuk yetiştirme konusunda anneleri, babaları eğitecek bir kurs ya da okul neden yok. Sanırım böyle okullar da açılmalı ve öğretmenlerinden bir ikisi de mutlaka çocuklar olmalı.

Dağıldım… Grimm Masalları’ndan söz ediyordum. Dünya kültürünün ortak ve en değerli miraslarından biri olan Grimm Masalları’nı tüm çocukların okumasını isterim doğrusu. Büyükler de okusa (kimisi yeniden okusa) pek iyi olur…

"İki Ucu Yolculuk" Aytül Akal

2009-01-29T04:02:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: İki Ucu Yolculuk
2_ Yazar: Aytül Akal
3_ Kapak çizeri: Sadi Guran
4_ Yayınevi: Uçanbalık Yayınları, 2008
5_ Okuyucu Yas Aralıgı: 14+
7_ Türü: Öykü

Eleştiren: Bilgin ADALI

Yol denince aklımıza yılan gibi uzanan yollar gelir hemen. Yolculuk da bir yerden bir başkasına gitmektir. Oysa değişik yollar ve yolculuklar da var. Âşık Veysel’in gündüz gece gidip durduğu uzun ince yol gibi…

İki Ucu Yolculuk başka tür yollarda yapılan, başka türden yolculukları anlatıyor.

Kitabı bitirip bende bıraktıklarını şöyle bir düşünmek üzere kapağını kapatınca, bir hayli şaşırdım. Başlangıçta bana epeyce dağınık, hatta sevimsiz gelen kapak, sıralar değişmiş olsa kitaptaki 11 öykünün birer özetiydi. Hangi resmin hangi öyküye ait olduğunu bulma oyunu oynadım bir süre.

Beş anahtar görüntü buldum. Sayfa başındaki ilk görüntü, “Şapkalar” öyküsünü anlatıyordu. İkinci görüntü, “Trenin Getirdikleri, Rüzgârın Götürdükleri”yle ilişkiliydi. Üçüncü sıranın ilk görüntüsü, “Beyaz Çiçekli Şapka”dan başkası olamazdı. Son sıradaki ilk görüntü kesinlikle “Mavi Ortancalar” öyküsünündü. Aynı sıradaki üçüncü görüntü ise “İki Ucu Yolculuk” öyküsünün son karesiydi.

Bunlar kolay olanları. Ötekileri de buldum ama açıklamayacağım. Kapağın, kitaptaki öykülerle bu birebir ilişkisini keşfetmek doğrusu çok çarpıcı geldi bana.

Kadınsı duyarlıkların öyküleri İki Ucu Yolculuk’ta anlatılanlar. Öykülerde, erkekler bile kadınsı bir duyarlıkla ele alınıyor. Bunun en güzel örneği “Mavi Ortancalar”. (s.115)

“Sabırlı oldu kadın, üç yıl bekledi. Dördüncü yıla girdiğinde…” (s. 139) diye başlar son paragrafı öykünün. Evet, kadınlarda vardır bu sabır. Ama bir kadınla ilişki kurmak isteyen bir erkeğin, üç yıl boyunca aynı sabrı gösterip doğrudan hiçbir girişimde bulunmaması düşünülemez. Kadınsı bir duyarlığın erdemidir bu. Oysa öykünün ortalarında (s.131) tam tersini söyler kahramanlar. Erkek, “Ben çok sabırlı bir insanımdır, beklemeye alışığım,” der. Kadın ise, “Ben hiç değilimdir. Beklemekten de, bekletilmekten de hiç hoşlanmam.”

Oysa, hamle araları uzun süren bir satranç oyununun usta oyuncuları gibidir öykü boyunca her iki kahraman da. Hamlelerini oynarken, kendi iç hesaplaşmalarını da yaşarlar.

Aynı kadınsı duyarlık “Çiçek Kokuları” öyküsünde de (s.81) de açıkça görülür. Öykünün hemen başlarında kahramanın karısından ayrılmış olduğunu öğreniriz. Birkaç yerde daha vardır ipuçları erkek olduğunun. Ama, ayrıntıların anlatılması bile kadıncadır bu öyküde de. Öteki öykülerin hemen hepsi kadın dünyasının öyküleridir zaten.

“Kadınsı bir duyarlık”tan söz edişim yalnızca bir saptama. Ama bu duyarlığın beni çok etkilediğini de söylemeliyim.

İlk öykü, “Şapkalar”da, kadınsı bir oyun var şapkalarla. Biri şapka tutkunu, öteki şapka üreticisi ve satıcısı iki kadının, düşsel bir oyunu. Dört sayfalık kısacık bir öykü. Ama bizi kadın dünyasının derinliklerine çekiveriyor. Bu ilk öyküyle, değişik bir anlatıyla karşı karşıya olduğunuzun izlerini veriyor Akal.

İkinci öykü, “Trenin Getirdikleri, Rüzgârın Götürdükleri” (s.11) iki yaşlı konukla, çalışan ve çocuklu bir kadının öyküsü. Sanki, “iki ucu yolculuk” kavramını en iyi anlatan öykü bu. Tek itirazım var bu öyküye: Kadının duyarlılığını anladım da, erkeğin (kadının kocasının) çocuksu bencilliğini neye yoracağımı bilemedim. Bir çocuğun yalnızca annesine yapabileceği şımarıklıklarıyla çocuksu bencilliğini nereye koyacağımı bilemedim doğrusu. Düşsel yanlarıyla bile çok gerçekçi bir öykü kitabında, o kişi, gerçek dışı gibi geldi bana. Oysa kitaba adını veren “İki Ucu Yolculuk” öyküsünden daha “iki uçlu” bir yolculuk olarak algıladım o öyküyü ben.

Yukarıda sözünü ettim kadınsı duyarlığıyla yepyeni bir evrenin kapılarını açıyor bize Akal. “Zaman Yolcuları” (s. 65) öyküsü bu evrenin en çarpıcı örneği. Bir taksi sürücüsüyle yolcusunun söyleşilerinden oluşan bu öykü, hemen her gün yaşadığımız, ama gözümüzden kaçan ayrıntılarla dolu. Belki de bir “yaşam sorgulaması”…

Garip bir hüzün tomurcuklanıyor kişinin yüreğinde okuyup bitirdikten sonra kitabı. Yalnızlığın, tekilliğin, bir başınalığın, kabul etmeye pek yanaşmadığımız aykırılıkların hüznü. Aytül Akal’ın öykülerinden yola çıkarak, kendi evrenini sorguluyor kişi.

Daha önce yazdığım bir yazıda da değinmiştim bu konuya. Kimi kitapları, “çocuk” ya da “gençlik” kitabı olarak etiketlemek, sınırlıyor okuyucu kitlesini. İki Ucu yolculuk, genç ya da ergin (çocuk değil) 17’den 97’ye, her yaş kesimine seslenebilecek bir kitap. Bu tür kitapları bir “yaş grubu”yla sınırlayarak yazarlar kendilerine, yayınevleri de yazarlarına ve okuyucularına haksızlık ediyorlar.

Okuyun “İki Ucu Yolculuk”u… Pişman olmayacaksınız. Satırların arasında biraz kendinizi, biraz yakın çevrenizdeki insanları, genel olarak hüzünlü bir “insan” kavramını bulacaksınız. Dünyaya bakışınızda, küçücük de olsa, kimi değişiklikler olacak. Birbirinden çirkin şapkalarıyla ün kazanmış İngiltere Kraliçesine bakışınız bile değişecek büyük olasılıkla.

Not: iki şapka öyküsü var kitapta. İkisi de yol boyunca oradan oraya savurdu beni. Bu iki öykü de dikkatle okuna…

"I Want To Be" yazar ve çizer : Tony Ross

2008-08-03T23:50:00.000-07:00

1_ Kitabın ismi: I Want To Be
2_Yazar ve Çizer: Tony Ross
4_ Yayınevi: HarperCollins Publishers
5_ Okuyucu Yas Aralıgı: (0-5)
6_ Türü: Öykü
7_ Çizer hakkında: Kitabin yazari ve cizeri Tony Ross 1938 yilinda Londra'da dogmus. Daima bir kovboy olmak istemis ama John Wayne'e yazdigi mektuplara yanit alamayinca Liverpool Sanat Koleji'ne girmis. Koleji bitirdikten sonra bir reklam sirketinde sanat yonetmeni olarak calismaya baslamis ve daha sonra dergiler icin karikaturler cizmis. Ilk kitabi 1976 yilinda yayinlandiktan sonra, kendi kitaplarinin yanisira Roald Dahl, Paula Danziger ve Michael Palin gibi yazarlarin da kitaplarini resimlemis. Jeanne Willis ile birlikte yazdigi "Dr. Xargle" isimli seri buyuk ilgi toplamis ve genis bir okuyucu kitlesi olusmus. Pek cok cagdas yazarin eserleri kadar klasik eserlere de cizerlik yapmis. "I Want My Potty" onun en unlu kitabidir. Cok odullu Tony Ross Ingiltere'de orjinal ve geleneksel resimli kitaplarin en iyi yazar ve cizerlerinden biri olarak taninmaktadir ve eserleri dunyanin pek cok ulkesinde basilmistir.
8_ Basım yeri: ingiltere
9_ Basım yılı: 2007

Eleştiren: Meral Karamuk Ugursan

"Little Princess" serisinden benim en cok hosuma giden oyku. Serideki konularin sadeligi ve cizimlerin ustaligi dikkate deger. Bu kitapta kucuk, hasari, merakli, sorgulayici, arastirici prensesin bir an once buyumenin yollarini kesfetmeye calismasinin kisa ama cok keyifli bir anlatimi var. Gunumuzun cagdas cocuklarinin dunyasi, saray yasaminin geleneksel kokusunun icinde rollerini cok iyi ustlenmis olan anne, baba ve diger calisanlar ile prensesin kurdugu iliskiler yoluyla anlatilmis. "Little Princess- I Want..." serisi ayrica televizyonda cizgifilm olarak yayinlanmakta ve piyasada DVD'leri bulunmakta.

KÜÇÜK TAY-Hamdullah Köseoğlu

2008-07-21T03:07:00.000-07:00

1_ Kitabın ismi: KÜÇÜK TAY

2_Yazarı: Hamdullah Köseoğlu
3_Yayınevi: Çınar Yayınları
4_ Kapak tasarım: Barkan Ersoy
5_Türü: Öykü
6_Yaş grubu: 7+
7_Basım yılı: Ekim-2007 İstanbul

ELEŞTİREN : AYŞE ÇEKİÇ YAMAÇ

ÖZGÜR BİR AT, GÜRBÜZ BİR ÇOCUK
Uzun yıllardır şeker yiyemem; ama bugün, yıllardır yemediğim kadar şeker tadını aldığımı söylesem ne dersiniz; hem de bir çocuk kitabından… Birkaç parça şeker de size sunayım mı?

“…….
Benim istediğim gizli saklı koşmak değil. Çocuklar gibi korkusuz, kaygısız, özgür olmak… Çocuklar gibi duru, yalın, içten olmak. Özgürce koşmak. Ne dün, ne yarın. İlkesiz, kuralsız. Hiçbir zaman aralığına sığmadan, sığınmadan…”( K.Tay, s:10)

“……..
Yarış bitti; ama değerlendirmesi, tartışması bitmedi. Birin üstüne beş koydular. Olmayanı oldurdular. Gülmeyeni güldürdüler. Tayfun’a at değil, bir dağ kartalı olduğunu söylediler, yaydılar. Bir süre sonra kendileri de inandılar.
………..”(Küçük Tay, s:119)

Hamdullah Köseoğlu’nu okumayı hep sevmişimdir. Onun ustalığı, yalnızca iyi bir Türkolog olmasından değil, çocukları ve gençleri çok iyi tanımasından ve bu özelliğini kitaplara yansıtmasından da geliyor. Yoğun bir dil işçiliği ve yazınsal duyarlılıkla ördüğü metinleri, hangi yaşta olursanız olun, sizi esir alıyor; son satırına dek okumadan bırakmıyor. Küçük Tay da onlardan biri…

Gürbüz, yerinde duramayan, koşup düşüp yaralanmalardan payını alan bir çocuk… Ailesiyle birlikte bir çiftlikte yaşıyor. Bir gün, atlardan birinin bir yavrusu doğuyor; Gürbüz de yavruya Tayfun adını veriyor, onu çok seviyor. Arkadaşları Özkan, Doğan, Güney ve köpekleri Karabaş’la birlikte, zamanlarının çoğunu Tayfun’un yanında geçiriyorlar.

Tayfun, birkaç yıl içinde büyüyor. Çocukların, özellikle de Gürbüz’ün sevgisini karşılıksız bırakmıyor. Kimsenin beklemediği bir zamanda, bir at yarışını kazanıveriyor. Ondan sonra da adı dillerden düşmez oluyor. Alıcısı çoğalıyor; ama bakalım Tayfun’u yakalayabilecekler mi?

Gürbüz ile Tayfun’un kişilikleri iç içe geçmiş sanki… Biri diğerini tamamlıyor, yerine geçiyor; kurallara baş kaldırıyor, liderlik yapıyor… Gürbüz çocukların lideri, Tayfun yılkının…

Heyecan, hüzün, acı, sevinç, merak, kızgınlık…gibi tüm duyguları yaşamama neden olan bu kitabı, her yaştan okura öneriyorum. Kitabın son sözcüğüne geldiğimde, bu kitabın, 2007 Rıfat Ilgaz Çocuk Romanı Yarışması Başarı Ödülü almasına hiç de şaşırmıyorum. Bu ödülü, hatta daha da fazlasını hak eden bir kitap.

SELEN OKULDA ve BENİM ADIM SELEN (Aysel Gürmen)

2007-12-12T16:40:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: SELEN OKULDA ve BENİM ADIM SELEN
2_Yazarı: Aysel Gürmen
3_Çizer: Sibel Demirtaş
4_Yayınevi: Uçanbalık Yayınları

[1] Benim Adım Selen, Aysel Gürmen, Uçanbalık yayınları, Kasım 2002 (beşinci basım)
[2] Selen Okulda, Aysel Gürmen, Uçanbalık yayınları, Ekim 2004

Eleştiren: Bilgin Adalı

SELEN DİYE BİR KIZ…
Yaklaşık üç yıl olmuş kızlarım Yağmur ve Damla sayesinde ben Selen’le tanışalı. Birileri önerdiği için mi, yoksa adını sevdikleri için mi şimdi anımsamıyorum, her nasılsa anneleriyle birlikte “Benim Adım Selen”i[1] bulmuşlar bir kitapçıda. Ben de o sırada harıl harıl “Havşan Öyküleri’ni yazmaktayım. Çalışma odamla kızların yatak odası bitişik olduğu için, her gece duyuyorum seslerini. Elif bir şeyler okuyor, kızlar kıkır kıkır gülüyor. Sonunda pek merak ettim okuduklarının ne olduğunu, bir gece, gecenin geç bir saatinde Havşan’a ihanet edip bıraktım yazmayı, okuyup güldükleri kitabı alarak okumaya başladım.
Siz kitabın kapağında “8-12 yaş” diye yazdığına bakmayın. 8’i de yanlış, 12’si de… (Hep sorgulamışımdır yayınevleri ya da yazarlar bu yaş gruplarını neye göre belirliyor diye…) Anneleri, babaları kendilerine okursa, “Benim Adım Selen”, 5-7 yaş grubundaki çocukların da çok sevecekler bir kitap. Ama daha önemlisi 8-88 yaş grubundaki çocuklar da keyifle okuyabilirler bu kitabı.
Sonuçta Selen, bizim evin üçüncü kızı oldu.Kitapçılardaki çocuk kitaplarının rafları arasında bulunabilen her “Selen” kitabı alındı ve kahkahalarla okundu.

“Benim Adım Selen”de üç yaşında küçük bir kızdır Selen. Öğrenmeye açık, bilgisi ve donanımı yeterli olmadığından pek çok şeyi yanlış algılayan, ama kişilik sahibi, büyüklerin pek çok davranışına itiraz edip kafa tutan, yine de, kendi yanlışlarını görünce düzeltmeye çalışan, zeki ve şirin bir çocuk..Selen’in soruları, yanıtları, kimi sözler ya da davranışlar karşısındaki tepkileri inanılmaz güzellikte, tam yaşına uygun saflıkta. Büyükleri pek anlamaz Selen. Kendisine “Selenciğim” diye seslenecek yerde, “bebeğim” ya da “cici kız” denmesine çok kızar örneğin. Çünkü o bebek ya da cici kız değil “Selen”dir. Selen örneğin annesinin evi toplamasından da hiç hoşlanmıyor. Çünkü evin toplanması, Selen’in özenle seçip salonu süslemede kullandığı oyuncakların dolaba tıkılması demek. Bir de ablası var Selen’in. Bu ikisinin çekişmeleri ayrı bir güzellikte.
Dizideki kitaplar boyunca Selen de büyür.
Yakınlarda, “Selen” dizisinin son kitabı geçti elime. 10. kitap; “Selen Okulda”. [2](Demek ki Selen iyice büyümüş artık.) Selen’in ilkokula başlaması ve kimi şeyleri öğrenmesine ilişkin öyküler yer alıyor kitapta.
Selen’le annesinin, babasının (baba biraz geride kalmış ama olsuuuun) ilişkileri, ilkokuldaki ilk günler, yeni arkadaşlar, arkadaşlıklar, çocuğu geriye çekip içine kapanmasına neden olan olaylar, çocuğu öne çıkarıp lider konumuna getiren karşı olaylar, etik değerler vb. öylesine canlı bir biçimde aktarılmış ki, kitabı okurken, kızlarımın daha küçük olduğu dönemlerde sorup durdukları soruları, davranışları anımsadım birden.
Aysel Gürmen, çok iyi bir gözlemci. Çocuk dünyasını çok yakından biliyor ve işlek bir dille, çok güzel bir biçimde anlatıyor. Kitapları eğlendirici olduğu kadar eğitici de. Annesinin Selen’e, gün, hafta, ay, yıl, mevsimler bulmacasını, sayılarda küme ve düzine kavramlarını öğretmekte kullandığı yöntemi tüm anne-babalara öneririm. (Selen Okulda, s. 20-26) Kitabın son öyküsü olan, kimi etik değerlerin ele alındığı “Bu Resimleri Kim Yaptı?” (s. 68-75) öyküsü ise, inanılmaz güzellikte.
34 çocuk kitabı yayınlamış Aysel Gürmen. 2-5 yaştan, 8-12 yaşa kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor yazdıkları. Okuduklarımın hepsi, birbirinden güzel kitaplar.
Yukarıda da değindiğim gibi, anne-babalar kitabın arka kapağında “Selen’in Öyküleri Dizisi, 8-12 yaş çocukları için…” sözüne kanmasınlar sakın. Çocuklarına kitap okumayı seven anne-babaların 5-7 yaş grubundaki çocuklarla, çok büyük bir keyifle paylaşabileceği öyküler yer alıyor bu kitaplarda.
Dizinin son kitabı olan “Selen Okulda”yı, özellikle çocukları ana sınıfına gidecek ve ilkokula başlayacak ana-babalara önermek isterim. Selen de istemez yuvadan ayrılıp ilkokula gitmeyi. Gidince de, başlangıçta pek uyum sağlayamaz ama kendine özgü yöntemlerle çözer tüm sorunları.
Bu öyküleri dinleyen 5-6 yaşındaki çocukların, okul kavramına daha sıcak bakacaklarını sanıyorum. İnanıyorum ki, pek çok çocukta görülen “okul korkusu”nu aşmada çok büyük katkısı olacaktır bu kitapta yer alan öykülerin.
Çocukları eğlendirip güldürerek eğitmek güç bir iş. Aysel Gürmen, başarıyla geliyor üstesinden bu güç işin…

İlgili Link: http://cizgiromanokurlariplatformu.blogspot.com/2008/06/aysel-grmen-selen-syleisi.html

İKİ ÇOCUĞUN DEVRİALEMİ (Jean de la Hire)

2007-12-12T07:06:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: İki Çocuğun Devriâlemi

2_Yazarı: Jean de la Hire
3_Çizer: Başak KARACA

4_Yayınevi: Can Çocuk Yayınları

5_Uyarlayan: Erdal ÖZ

6_Fransızcadan Çeviren: Gülten İldeniz

7_Türü: Öykü

8_Yazar Hakkında: 1878’de doğan Fransız yazar Jean de la Hire’in ilk edebiyat ürünleri, gazetelerde, seri halde yayınlandı. 1908’de Le Matin gazetesinde çıkan La Roue Fulgurante adlı bilimkurgu romanın kazandığı büyük başarı, Jean de la Hire’i daha sonra da bu tarz kitaplar kaleme almaya yöneltti. İki Çocuğun Devriâlemi’yle dünya çapında tanındı.

9_Yaş grubu: 7+

10_İlk basım yılı: Ekim 2004

Eleştiren: Bilgin ADALI

YENİ BİR KİTAPTA
ÇOK ESKİ DOSTLARLA
YENİDEN BULUŞMAK…

50’li yıllarda, Mersin 5 Ocak İlkokulu’nda okurken, 12-13 yaşındayken tanıştım Jano ve Yanik’le. Jean de la Hire’in 11 cilt olarak basılan (hangi yayınevi olduğunu anımsamıyorum şimdi) “İki Çocuğun Devriâlemi” kitabının baş kişileriydi Jano ve Yanik. Biri 15, öteki 13 yaşında kimsesiz iki çocuk (ve Sultan adında bir köpek)… Kitapta, bu iki çocuğun (ve Sultan’ın), elektrikle çalışan, özel bir motosikletle yaptıkları dünya turu ve bu tur boyunca yaşadıkları serüvenler anlatılıyordu. Hayal gücünü gıdıklayan, serüven duygusunu kucaklayan, değişik ülkeleri, değişik insanları, gelenekleri, hayvanları, bitkileri ve elbette buralarda yaşanan serüvenleri çok canlı bir biçimde anlatıyordu kitap.
Bu iki çocuk, izleyen 50 yıl boyunca, iki eski dost olarak hep benimle birlikte oldular belleğimin bir kıyıcığında. O kitaplarla bir daha karşılaşmadım. Sahaflarda bile. Ama, bilinçli ya da bilinçsiz hep aradım, sevgiyle andım onları.
Bu yıl Tüyap’da, Can Çocuk’un köşesinde, bir afişte yeniden buldum bu eski dostları. Sonra, birinci kitabın matbaadan yeni gelmiş, mürekkebi bile kurumamış ilk kopyalarından birini geçirdim elime.
Dün gece, geç saatlere kadar hiç ara vermeden “İki Çocuğun Devriâlemi”nin birinci cildini okudum. 50 yıl önce yaşadığım heyecanla. Hani, “bir solukta” denir ya, tam öyle işte.
Geçen 50 yılda, ben çok değişmiştim ama, onlar hiç değişmemişti… Hâlâ genç, heyecanlı, atılgan ve temiz yürekliydiler. Yaşam karşısındaki o çocuksu şaşkınlıkları hiç geçmemişti. Ama öyle değil midir roman kişileri? Hep aynı kalmaz mı onlar?...
Kitabın yazarı Jean de la Hire (1878-1956), 1900’lü yılların başlarında yayınladı ilk yapıtlarını. La Roue fulgurante (Işıldayan Tekerlek) adlı bilimkurgu kitabı bir gazetede tefrika edildiğinde, büyük bir başarı kazandı. O dönemde moda olan dizi kitaplar yazdı. Bunlardan Bir İzcinin Serüvenleri (28 cilt), Paul Ardent’in Serüvenleri (6 cilt), Denizaltı Korsanları (79 cilt), esrarengiz olayların ele alındığı ya da bilim kurgu türünden olan çeşitli romanlar sayılabilir. Aslında yetişkinler için yazmış olduğu, “İki Çocuğun Devriâlemi” ise çok kısa sürede, çocuk ve genç okurların gözdesi haline geldi.
Jean de la Hire, 1956’da 78 yaşında öldüğünde, yayınlanmış 150’nin üstünde romanı vardı.

Jano ile Yanik, anasız-babasız büyümüş iki çocuktur. Altlarında, Jano’yu büyüten Dulong Usta’nın icadı olan çok özel bir motosiklet vardır. Bir rastlantı, Jano’nun motosikletiyle bir dünya gezisi yapmaya karar verip yola çıktığının ikinci günü onları karşılaştırır. Kısa sürede kaynaşan iki genç, bu yolculuğu birlikte yapmaya karar verirler. Bu uzun yolculukta, iki genç gerçekten son derece heyecan verici serüvenler yaşarlar. Bu serüvenler boyunca yazar, serüven tadını hiç bozmadan, çeşitli bilgiler aktarır okuyucusuna, kimi etik dersler verir.
Aslında anlatılanlar, iyi ile kötünün, etik olanla olmayanın çatışmasında, iyinin ve etik olanın zafer kazandığı olay örgüleridir. Ama yazar didaktik olmayan ve çok gerçekçi bir anlatım biçimini seçtiğinden, çocuklar ve gençler kadar yetişkinlerin de keyifle okuyabilecekleri bir yapıt ortaya çıkmıştır.

Kitabı bugün okuyanların, elli yıl önce okumuş olanlardan daha büyük bir zevk alacaklarına inanıyorum (en azından benim için böyle oldu). Bugünün okuyucuları, televizyon kanallarında yayınlanan doğa belgesellerinden tanıdıkları ortamlarda yaşanan serüvenleri okuyacaklar. “Pars” dendiğinde, “piton” dendiğinde nasıl bir canlıdan söz edildiğini bilerek okuyacaklar.

Kitabın arka kapağında, “Türkiye’de yaşı altmışları, yetmişleri bulan pek çok kitap okuru, kitap okuma sevgisini bu kitapla aldığını söyler.” deniyor. Bu kitabın, zaten var olan kitap okuma sevgimi pekiştirdiğini söyleyebilirim ben de. (İlginçtir, kısa süre önce Ertuğrul Özkök, Hürriyet’teki bir yazısında, çocukluğunun unutulmazlarından biri olarak bu kitaptan söz ediyordu. Demek ki en azından iki tanık var şimdilik.)
Gülten İldeniz’in duru Türkçe’siyle dilimize yeniden kazandırılmış olan “İki Çocuğun Devrialemi”ni, televizyon ve bilgisayar çağı çocuklarıyla, yüreklerinde hâlâ serüven kıvılcımları olan yetişkinlerin bugün de zevkle okuyacaklarına inanıyorum. Ben, her ay bir cildinin yayınlanacağını duyduğum kitabın ikinci cildini heyecanla bekliyorum. (ekim 2004)

DOMATES SAÇLI KIZ (Sevim Ak)

2007-12-12T04:09:00.000-08:00

1_ Kitabın ismi: Domates Saçlı Kız
2_Yazarı: Sevim AK
3_Çizer: Behiç AK
4_Yayınevi: Can Yayınları
5_Eser Hakkında: Çürük Yumurta Kenti'nin en gevezeleri kimlermiş, biliyor musunuz? Nereden bileceksiniz hadi ben söyleyeyim: Günlerini kent meydanlarındaki sakız ağcında çan çan konuşarak geçiren iki kargaymış. Birinin adı Tiktak, ötekininki Tıkıtık'mış.Kent halkı bu iki karganın sinir bozucu konuşmalarından usanmış, çareyi, meydandan kilometrelerce uzağa taşınmakta bulmuş. Meydandaki dükkan sahipleri ise kolay kolay faka basacağa benzemiyorlarmış.Günlerden bir gün kasabaya bir turist topluluğu gelmiş. Yaşlı bir turist bu kargaları izlemeye karar vermiş. Tiktak'ın peşine düşmüş. Tiktak kimselere görünmeden, evlere, ofislere giriyor, oradan bir belge, bir mektup, bir günlük sayfası, bir reklam broşürü, bir magazin dergisi alıp kaçırıyormuş. Kaçırdıklarını sakız ağcının kavuğuna sıkıştırıyor, sonra iki karga buluşup bu yazılı belgeleri okuyup konuşuyorlarmış. Sevim Ak, bu romanında, işte bu belgelerden yola çıkarak Domates Saçlı Kız'ın öyküsünü, o her zamanki renkli anlatımıyla önümüze seriyor.
6_Türü: Öykü
7_Yaş grubu : 7+
8_ilk basım yılı : 2005

Eleştiren: Bilgin ADALI
Daha önce hiçbir kitabını okumamıştım Sevim Ak’ın. (Bu ayıp bana yeter. Bundan sonra bulabildiğim tüm kitaplarını okuyacağım. Ama bir özürüm var: Ben yeniyetme bir çocuk yazarı sayılırım. Üç yıldır ağırlıklı bir biçimde ilgileniyorum çocuk kitaplarıyla. Her şeyi okumaya kalkışırsam yazmaya zaman bulamam ki...) Sonunda, Domates Saçlı Kız’ı okuyarak tanıştım onunla.
Kitap tanıtır ya da bir kitap üstüne eleştiri yazısı yazarken, övgülerden ya da yergilerden başka bir şey gelmiyorsa aklınıza, üç beş dakika ara vermelisiniz yazmaya. Çünkü, hiçbir kitap mükemmel değildir; öte yandan, ne kadar kötü olursa olsun, her kitapta iyi, güzel bir şeyler vardır.
Yazmayı bırakıp şakır şakır yağan yağmuru izledim pencereden birkaç dakika. Hemen Bambi geldi yanıma, koltuğumun altından başını uzatıp o da izledi yağmuru benimle birlikte. Mis gibi toprak kokusunu çektim içime ve yeniden döndüm bilgisayarımın başına. (Elbette Bambi de kıvrılıp yattı az öteme.)
İnanılmaz bir düş zenginliği var Sevim Ak’ın, inanılmaz kıvrak bir dili var. (En azından Domates Saçlı Kız’da böyle. Öteki kitaplarını okuduğumda yeniden ele alacağım bu konuyu.) Vasconcelos, Paulo Coelho ve benzeri yazarlar gibi, kahramanının gözüyle ışıl ışıl, bizim tanık olsak bile gizlerine ulaşamayacağımız bir evren yaratıyor. İnanılmaz derecede kıvrak ve renkli bir dille, okuyucusuna yaşatıyor bunu bir kaşık bal tadında.
Bebekliğinden beri, yetiştirme yurdunda büyüyen Güneş’in öyküsü kitapta anlatılan. Ama Tiktak ve Tıktık adlı iki de karga öyküde anlatılanlara durmadan çok ciddi (!) göndermeler yapan.
Dost canlısı, sevecen, çok da becerikli bir kızdır Güneş. Yurttaki arkadaşlarıyla, öğretmenleriyle ilgili gözlemlerini, duygularını, özlemlerini izleriz onun kitabın ilk yarısında. Sonra annesi çıkagelir Güneş’in, alıp evine götürür onu.
Kalabalık yurt yaşamından sonra, girilen aile ortamında yaşanan çelişkiler, sıkıntılar gelir gündeme.
Sevgiler, sevinçler, sevgisizlikler, hüzünler ve sevgiyle sevincin zaferi üstüne kurulu inanılmaz güzellikte bir öykü.
Şöyle bir yorum yanlış mı olur bilemiyorum: Güzelliklerden zevk almayı bilen ama haksızlıklara da isyan edebilen çok çağdaş bir Polyanna öyküsü bu. Üstelik cıvıl cıvıl bir dille anlatılmış. Okurken, kapıp götürüveriyor insanı, mahalledeki arkadaşlıklarla, Ayşe ablalar, komşu Fatma teyzelerle buluşturuyor.
İki şeye takıldım kitapta: Onca yılın ardından kızıyla yeniden buluştuktan sonra, Güneş’e karşı biraz daha sıcak davranamaz mıydı anne? Bu tartışılabilir bir konu. Ama, kitabın sonunda, bitirmek için bir parça acele etmiş Sevim Ak. Bence, kitabın son bölümü bir parça daha geliştirilebilirmiş. Örneğin Güneş’in ninesi, gündeme gelmemiş bile. Dedesiyle ilişkileri ise, çok zengin öykülerin henüz başlangıcındayken, bitirilmiş kitap. Oysa, dedeyle kurulan ilişki, aile ortamında da beslenip okuyucuya aktarılacak yeni hoşluklar yaratılabilirdi.
Hani, “Tadı damağımda kaldı” derler ya, o tada doyamadan bitiverdi kitap.
Kitaptaki isimler bir soru işareti oluşturdu kafamda. Ay, Su, Erik, Sulak Anne... Bunlar pek sık rastlanan isimler değil çevremizde.
Bir de 7 yaş için ağır bir kitap gibi geldi bana. Ben olsam, yaş grubu olarak kitabın kapağına “7+” yerine, “9-99 yaş” yazardım. Çünkü, büyüklerin de keyif alarak okuyabileceği bir kitap Domates Saçlı Kız.
Metnin içinde, Sulak Anne’nin anlattığı iki masal var. Onlara özel olarak değinmek istiyorum: Sevim Ak, keşke bu masalları da içeren bir masal kitabı yazsa. Kitabın ikincil kahramanları olan sevimli kargalar Tıktık’la Tiktak’ın uzun bir masalını da eklese bu kitaba. (Biliyorum şimdi Tıktık’la Tiktak kızacaklar bana, onları “ikincil kahraman” diye nitelendirdiğim için ama gerçek bu. Domates saçlı kız kesinlikle birinci kahraman kitapta.)
Benim için bu, tanıtım değil, bir tanışma yazısı. Öteki kitaplarını da okuduktan sonra, uzun bir yazı yazmak isterim doğrusu Sevim Ak’ın çocuk edebiyatındaki yeri üstüne.
Aklına, diline, eline sağlık Sevim Ak.

BÜTÜN GÜN ESNEYEN PRENSES (Carmen Gil)

2007-12-09T06:11:00.000-08:00

Kitabın İsmi: Bütün Gün Esneyen Prenses
Türk Yayınevi: İstanbul Sev-Yay(Yayın hakları
Eser Hakkında: İspanya Kğltür Bakanlığı 2.lik ödülü
Yazar: Carmen Gil
Çizer: Elena Odriozola

BÜTÜN GÜN ESNEYEN PRENSES
Eleştirmen: Filiz Tosyalı

Bir çocuk ancak “Bütün Gün Esneyen Prenses” kadar özel olabilir. Varlık içinde yüzen bir kızın öyküsü bize kırılgan yetiştirdiğimiz çocuklarımızı anımsatıyor. Her şey önlerinde ama onlar sıkılıyorlar. Biz şımarık çocuklar yetiştiriyoruz.
“Kral bütün gün kraliyet halısının üzerinde bir yukarı bir aşağı, bir aşağı bir yukarı yürüyüp duruyordu”
Çocuklara adanmış bir yaşam bundan daha güzel anlatılamaz. Tercümedeki şiirsellik okuma tadına ulaştırıyor.
Çağımız çocuklarının şımarıklığını küskünlüğünü, doğu masalıyla bireştirip çağdaşlaştıran bir anlatımla sunuluyor.
“Esnerken ağzını o kadar açıyordu ki...” uykuyu yaşatan güzellikte cümlelerle dilimize cevrilmiş.
Yazar eseri sıkıcılıktan kurtarmak için roman tekniğini kullanarak prensesin yanına bir kedi ile köpek katar. Bu da daha büyük yaştaki çocukların okuyabileceği özellikleri taşıdı.
“İtalya’dan dondurma, Çinden Pilav, Japonya’dan çiğ balık”
Yabancı ürünlere özendirici gibi ilk okuyuşta düşündürebilir, yazar bunları verirken o ülkelerin ana özelliklerini yiyecekleriyle yansıtıyor. Yabancı kültürleri bir çocuk kitabına taşıyarak metni zenginleştiriyor.
Yazar doğa sevgisini güneş ışınlarını bir anne sıcaklığı ile odaya sokarak aşılıyor. Bunu anlatırken çevirmenin şiirsel bir dille metni Türkçeye kazandırması çocuk yaştakileri düşünmeye alıştırıyor.
“Şakacı bir güneş ışını pencereden girip saçlarıyla oynamaya başlayıncaya kadar prenses derin bir uyku çekti...”
Fil gibi güçlü bir hayvan kullanarak aile büyüklerinin de birçocuğun önünde her şeyiyle hazır beklediği bir kez daha okuyucuya anımsatılıyor.
Bu olasılığı düşünerek herkesi gülmekten kırıp geçiren, fıkralar anlatan sarı bir fili getirtti komşu krallıktan. (Buradaki uzun ve devrik cümle bütün güzelliği ile, yazma çalışması yapan çocukları da bu kitabı okumaya davet ediyor. Özellikle Türkçe ve EDEBİYAT öğretmenlerinin yazma çalışmalarında yararlanabilecekleri, yorumlar yapabilecekleri metin haline dönüşüyor.)
“Haber şimşek hızıyla yayıldı”
Burada küçük okuyucu benzetmeyi doğadan alan kitaplara alıştırılıyor. Benzetme masalımsı anlatmanın dışına çıkıyor, toplum yorumuyla küçük okuyucuyla tanışıyor.
Çocuk için arkadaşlığn önemini vurgulamak isteyen yazar, bu anlatımıyla bir masal gizemini gizler gibi çağdaş yaklaşıyor. Masalımsı olan anlatımda her şeyin gerçek oldupunu görüyorsunuz. Burada da metin daha büyük yaştaki çocukların ilgisini çekecek hale dönüşüyor. Masal bu anlatımla devam ediyor.
“İliklerine kadar ıslanmış haldehavuzdan çıktğında ağzından renkli bir süs balığı kulaklarındanda bir kaç yengeç sallanıyordu.” (Masal gibi görünse de burada gerçek anlatım çok güçlü)
Sonrası çağımızın çocuğu için ailelerin kurduğu oyun düşlerine benzer oyunlarla geçiyor. Artık onun da bir arkadaşı var.

“Çocuk prensesi çekirge yakalamaya.......
..........................
Göle dalmaya......
..........................
Yüzünü çamurla boyamaya”

Çocuklar önce oyun oynuyor sonra arkadaş oluyorlar. Prenses arkadaş buluyor ve gülmeye başlıyor. Can sıkıntıları geçiyor.
Masal baştan sona kadar doğu masalı tadında devam ederken çocuğu Akdeniz sıcaklığından uzaklaştırmayan batılı bir tat yaşatıyor.
Eleştirmenin notu: Kitap 9-14 yaş yazı çalışmalrında kullanmak için mükemmel bir kaynak. Felsefi düşünceye alıştırıcı özellşkleri var. İyi okuyucu olmak için bir basamak olarak kullanılabilecek bir kitap. Çizerin çizgileri daha büyük yaltaki çocukları da etkileyecek düzeyde. Bana göre kştabını kendisi seçen her çocupun elişne alıp okuyabileceği güzel bir kitap. 4 Yaş için ayni amaçlarla kullanılması dusunulemez.

KUŞ UÇTU, ŞİİR KALDI (Aytül Akal - Mavisel Yener)

2007-12-09T06:07:00.000-08:00

Çocuklar için kaleme alınmış şiirler...Aytül Akal ve Mavisel Yener'in şiirleşmeleri...

KUŞ UÇTU, ŞİİR KALDI
YA DA ARİTMETİK İYİ, KUŞLAR PEKİYİ!
Eleştiren: Özlem Sezer

Zorlar, yorar, kararsız bırakır. Çocuğunuza şiir okumak istersiniz, hele de sevdiğiniz şiirleri. Ama o coşku size Cemal Süreya’ca bir tonlamayla ‘Hangi birini, hangi birini? Yüzlercesini yüzlercesini…’ dedirtmez. Karşınıza çıkan soru “İyi ama, hangisi? olur genellikle. Tabii bir esriklikle beraber, sevdiğiniz şiirleri, iyi şairleri tanıtmak istersiniz. Ama şiir dilinin zorluğu ve sansür uygulama zorunluluğu, bazen çocuğun sıkılması, bazen de onun çıtayı aşmasıyla birlikte okulda yaşadığı sorunlar sizi sınırlar. Ve eğer çocuk edebiyatıyla pedagoji üzerine kafa yormuşsanız; kendi beğeninizi erken bir zamanda çocuğa aşılamak değil, ona uygun, onun sevebileceği ve çocukça şiirleri onunla birlikte öğrenmek, bu arada da asıl kendinizi geliştirmek gerektiğini anlarsınız.

Velhasıl zorlar, yorar, kararsız bırakır. Yine de pek çok iyi şairden az sayıda da olsa “çocuklara okunabilecek” iyi şiir bulunabilir. Oysa bir de “çocuk şiiri” denilen bir tür var ki; keyfi, tadı, hazzı bambaşka. Hele bir de güzel resimlenmişse, zekice bir kitap tasarımı yapılmışsa, gel keyfim gel!

Genellikle içime sıkıntı basar, ama yine de çocuklar için hazırlanan şiir kitaplarına bakmaktan -neredeyse bir ödev duygusu ve sıkıntısıyla birlikte- vazgeçemem. İyi ki de öyle yapmışım. Okuduğum İngilizce çocuk şiirleriyle yaşadığım tatlı duyguları, ilk kez Türkiye’de basılan bir kitapta yaşadım. (Elbette kendi cahilliğimin, rastlantının önüme yalnızca yetersiz kitaplar çıkarmış olabileceğinin hakkını da teslim ederek) Kuş Uçtu, Şiir Kaldı! İşte ‘demek kaçırmışım, demek aramaya devamda fayda var’ işareti. Eğlenceli, zekânın parlak, ince kıvrımlarıyla yüklü, rahat ve tatlı bir akış içinde, üstelik değerli şiir düşünceleri barındıran, -bu haliyle de tıpkı bir yabancı dil gibi kendine has ayrı bir mantığı, işleyişi olan ve dolayısıyla da okuyucundan özel bir hazırlık, bir çeşit eğitim bekleyen- ‘şiir kültürüne-diline’ adım atmak için son derece yararlı, doğru bir kitap. ‘İyi çocuk’ kisvesine girme uğruna oturduğu dişçi koltuğunda güya gülümseyen, ama fena halde kasılan o tuhaflığı alkışlayan, çocuğu maskeyle dolaşmaya zorlayan şabloncu tarzdan değil. Çağırışımın büyük şiirlerinden de çok daha özgür olduğu tarzı benimseyen, âdet olduğu üzere çocuğu aptal yerine koymayan, bu nedenle de kalıplarla yürümesi gerektiğine inanmayan/zorlamayan, “çocuksu” denilen o özgür zekâya eşlik eden bir kitap “Kuş uçtu, şiir kaldı”.

Çocuktan öğrenmekten ya da çocuksu zekâdan korkanlar, onlara kendi büyüklenmiş tarzını zorlarken kendilerini de açığa vuruyor. “Bana uymazsan kötüsündür. Hadi bırak şu çocuksu ıvır zıvırlarını, benimkileri taklit et. Kafanda dört köşe (çünkü düzen ilahımızdır) bir oyuk açacak ve otoritemi içine sıkıcı marşlarla birlikte dolduracağım. Sıkıl, çünkü böylece otomatik çocuk olur, düzene hizmet edersin. Küflenmiş bir teknikle, bir şablonun tekrarı olan şiirlerimle kendime böbürlenme, sana da düşünceden yoksun sözlerle, düşünmeden alma, ezberleme hakkı tanıyorum. Aman ha iyi edebiyatla tanışma, yoksa benim kim olduğumu da fark edersin. Sıkıl çocuk, sıkıl çocuk, sıkıl ve itaat et!”

Kendi düşüncelerini bir alternatif olarak sunmak değil bu, illa da bu tarafa demek. Süleyman Garipoğlu’nun dediği gibi öğretirim demek ukalâlıktır, ayrıca saçmadır. Bilgi öğretilmez, paylaşılır. Çocuktan öğrenemeyen büyük, öğretecek ne elde edecek?

Aşırı olabilirim elbet tüm bu sözlerimde. Bu da okul yıllarımda nasıl bir azaptan geçtiğimin kanıtıdır. Bir çocuk fanatiği olduğum ise doğrudur. Onun için iyisi mi, susayım biraz da bu konuda ve kuş uçsun, şiir kalsın.

Son kertede söylemek istediğim; yalnızca çocuğuna saygı, sevgi duyan, onun zihinsel gelişimine destek olmak isteyen velilere ya da öğretmenlere değil, çocukluğa saygı duyan herkese öneriyorum bu kitabı. Ayrıca şiiri seven ve şiir için ciddi emek harcayan herkesin bu kitaptan keyif alacağını ve hangi türde yoğunlaşırsa yoğunlaşsın şairler için de hoş bir “şiir üzerine düşünme aracı” olacağına inanıyorum. Bir kaç gün önce keşfettiğim bu kitabı öğretmenlere ve sanatçılara tanıtmış olmaktan ve onların da benimle aynı heyecanı yaşamış olmasından büyük keyif duydum. Zaman açısından bulduğum ilk fırsatta da dergiler ve kitap ekleri için bir eleştiri yazısı yayımlamayı aynı keyif duygusuyla, heyecanla istiyorum.

Mutlaka başkaları da vardır. Ama “çocuk şiiri” alanında benim karşılaştığım ilk keyif oldu “Kuş uçtu, şiir kaldı” Daha sonra diğer kitaplarından tanıdığım Ayla Çınaroğlu’nun şiirlerini keşfettim. Beni kış günü birdenbire sapsarı ağaçların olduğu bir sokakta yakalayan tatlı, sarı gün ışığı gibi yakalayıverdi o müthiş resimleri. Pek çok şiiri için de aynı heyecanı yaşadım, ancak kimi zaman eskimiş temalar ve onların şablonları konusunda zaafa düştüğünü düşünüyorum. Belki de bir geçiş kitabıydı. Yakaladığı yeni damardan devam etmesinin hepimizi için bir armağan olduğunu düşündüğümü de eklemek isterim.

Sonuç olarak Ayla Çınaroğlu, Aytül Akal ve Mavisel Yener’i, son derece hoş, uygun ve yerinde resimlemeleri için tekrar Ayla Çınaroğlu’nu ve Mustafa Delioğlu’nu kutluyor ve teşekkürlerimi sunuyorum.
Sevgilerimle

KAR SESİ (Aytül Akal - Mavisel Yener)

2007-12-09T05:59:00.000-08:00

NERUDA’YA SORULAR: NEDEN KARLAR DÜŞERKEN SES ÇIKARMIYOR DA…………?

Kartopuna/Bir öpücük koydum/Gökyüzüne savurdum

Aytül Akal Cumhuriyet Kitap ekinde beş yıl boyunca yazar da, Ihlara bunları okumaz mı, Aytül bu sayfadaki editörlüğünü bırakır da, Ihlara buna darılmaz mı, darılınca da tembellik etmeden veryansınlarını mektuplara taşımaz mı, bu mektuplaşmalar sürer de, Ihlara’nın annesi Mavisel bu mektuplaşmaya katılmaz mı? Derken efendim Aytül ve Mavisel, İstanbul-İzmir mesafesini elektronik posta aracılığıyla aşıp, birbirine kartopu atar gibi yıllarca şiir oynamaz mı?

“Kuş uçtu, şiir kaldı”, “Şiirimi kedi kaptı”. Kaptıysa kaptı, ben de gidip şiirimi “Kar sesi”ne, “Denizin büyüsü”ne “Mavi Ay” a sormam mı?

“Çocuk şiiri”ni araştırmanın yarattığı pek çok duygu ve düşünce var -ki hafiye gibi peşindeyim- ve bütün bunları aktarmak da epeyce uzun sürecek gibi görünüyor. Onun için Nazım Hikmet’in “La Fontene’den masallar”ına hakkını teslim edip, size bu alanda karşılaştığım en yüklü sevinçten Mavisel-Yener ve Aytül Akal’ın çocuk şiirleri serisinden söz etmek istiyorum. Özensizliğin, şablonlarla yürümenin, çocuğu aptal yerine koyarken aptallaşan düşüncelerin, pedagojik cahilliğin, kötü resimlemelerin, çocuk şiiriyle, çocukluğa özlem şiirlerini birbirine karıştırmanın afagan kumbarası halinee geldiği bu alanda, eğer karın gerçekten bir sesi varsa, onlardan dinlediğime inanıyorum.

Aytül Akal ve Mavisel Yener, yaramazlığın hakkını vererek çocuk olmayı başarmış iki yazar. Mavisel Yener tam bir düş cadısı, külahının içinden her zaman acar bir buluş çıkıyor. Kimi zaman sitem, kimi zaman zekânın yaramazlığı, her zaman barış yaratacak bir çözümle noktalanıyor. Yeni yılın geldiğinin farkında değilmiş gibi karlar nazlanıyor. Mavisel de yastığını boşaltıyor, penceresine kar yağdırıyor. Kar yağınca da yastığını karla dolduracakmış… Onun dünyasında istenen ve hemen istenen her şey illa ki bir araya getirilir ve böylece imkânsız kendine eğlence edinir. Ressam karları mora boyar ve ilkbaharla karın keyfi aynı anda çıkarılır. Arsızdır ya yetinmez, yetinip de rahat bırakmaz Ressam Amca’yı. Ondan aya kar, kuşlara kanat rica etmek, kuş yuvalarını pembeye boyayıp, içine bir fil kondurmak için yararlanır. Ve ne yaparsa yapsın naziktir, yaramazlığının sonuçlarını düşünür, onlara yine düşsel çözümler düşünür. Yuvalarını file verdiği kuşları aya gönderir. Sevinip kansınlar diye de ayı maviye boyar. İyi bir sek sek oyuncusudur, düşsel ilişkilerde sıçramalar yapmakta ustadır. “Kar tanesi-1” şiirini masal formatında verirsek de kızmaz sanırım: “Çocuğun çevresinde döndü durdu kar tanesi.... “Beni de al oyununa,” dedi, yavaşça. Kondu çocuğun burnuna. Şaşırdı çocuk: “Aaa, sen kanatsız uçuyorsun! Gel güvercin olalım, birlikte uçalım.” Şaşırdı kar tanesi: “Senin de kanadın yok ama!” Gümüş gökte beyaz güvercinler... Güldü çocuklar, güldü kar taneleri...”

Farklı tatda, hazda yaramazlıkları var iki yazarın, ki karşılıklı atışmalarında hele ki “Kuş uçtu, şiir kaldı” da bunu müthiş bir keyife dönüştürüyorlar. Yine de onları ayrı ayrı düşünmenin de önemli olanaklar sağladığını düşünüyorum. Aytül Akal’a geçmeden önce, Özdemir Asaf’ın onunla birlikte anımsadığım bir şiirini paylaşmak istiyorum: “BİRİNCİ ŞİMDİ: Çocuklukta büyüktüm, oyunlara girmedim.../O bahçelerde kaldı oynanmamış oyunlar./Ben şimdi anlıyorum oyunda çocukları;/Ne zaman, nerde baksam beni de oynuyorlar.”

Hani halının üzerinde sessizce oynayan çocuklar vardır. Anne baba fısır fısır tartışırken arada dalgınlığa gelir de seslerini hafif yükseltir. Biri şışt der, çocuğu işaret eder, sonra ses alçalır, sonra bir daha yükselir, alçalır, bir daha, bir daha... O sırada çocuğun treni kayar, gider masanın altına girer. Çocuk heyecanla treninin peşinden koşar, o arada bir köşede duran bebeğini fark eder, alır kucağına bir sürü oyuncak, derken hep birlikte masanın altına yerleşirler. Trene bir istasyon, istasyona da kalabalık gereklidir çünkü. Anne baba gözucuyla bakarlar, “Ne kadar da sevimli!”. Bu, onu tamamen unutmadan az önce olan bitendir. Sonra ‘zaten onlarla ilgilenmeyen’ çocuk tamamen unutulur. Günlük hayatın sorunlarının genel huya suya saldırmak için fırsat beklediği konuşma ise devam etmektedir.

Oysa bir imge çöplüğü gibidir çocuk. İlgilenip ilgilenmemekte kararsız kaldığı her şey -ki hepsi de küçük kırıntılardır- zamanında yarım yamalak dinlendiğinden büyüdüğünde tamamlanır.

Küçük şeylerin hüznü…. Hani koskoca bir saksı bitkisinde, yeni filizlenen bir tohumun hemen yanında da olgun bir yaprakta incecik bir çatlak filizlenmiştir ya. Kimisi koparır atar onu: Nasılsa çok geçmeden bozulup başıma iş açacak. Kimi huzursuzlukla baş etmeyi bilir: Zamanı gelecek onu atmanın, o zaman atarım ve bunca çok yaprak varken... Kimi de o yaprağa takılır işte, içinde hiçbir şeye benzemeyen bir hüzün oluşur. İnce çatlak, onca yaprağın içinde seçilen ve akılda kalandır.

Aytül Akal’ın kimi şiirlerinde halının üstünde sessiz, masum ve etrafa kayıtsız görünen çocuğun, büyüklere dair her şeyi duyup görüşünü hissediyorum ben. Bir şeyin habercisi olan bütün o küçük tartışmalar, gündelik, sıradan eleştiriler…. Sonra bir yanı büyük olan, ama sık sık çocukluğuna uğrayan değil de çocuk olan o yanıyla da sanki yaprağın ince çatlağındaki hüzünle birleşiyor: “Annem,/ “Bahçeyi düzenlesen ya,”/ dedi ama,/ babamın hep işi vardı.” Bahar çabuk kaçar, yaz hızlı koşar, sonbahar yaprakları uçuşur ve anne bahçeye hep kızgın kızgın bakar. Derken çocuksu bir çözüm sunmak üzere kış gelir ve her yer bembeyaz bir yorganla kaplanır. “Babam pek sevindi bu işe/“İşte bak,” dedi anneme./“Düzenlendi bahçemiz!/Her yer tertemiz...”

Şiirlerinde ve masallarında da örneğin heep anne babasının yatağında yatmak isteyen küçük fil hikayesinde de aynı “karşı pencere”den görünenlerin ince sızılarını veriyor. Çok sevdiğim başka bir şey daha var Aytül Akal’da Neruda’nın sorular kitabını andıran şiirleri. “Yere düşerken karlar/Neden ses çıkarmazlar?/Karlara bastığımda/Şarkı söylüyorlar oysa..” Ya da “Gök mavi/Deniz mavi/Maviden maviye düşen karlar/Neden mavi değil/Bembeyaz?” gibi.

Dilsel oyunlar ve şiirsel zekâ da gücünü yerinde kullanıyor Aytül Akal’da: “Tek tek saydım/Kar tanelerini:/Bir, iki, üç, dört, beş..../Sayılar tükendi/Kuşlarla saydım ben de:/Güvercin, serçe, papağan,/Şahin, martı, saksağan..../Kuşlar bitince,/Başladım kedilere:/Tekir, Pamuk, Sarman,/Siyam, Ankara, Van...”

İki yazarın e-posta ile kartopu oynadığı, karların ise bereye saklanarak sınıflarda kaçak öğrencilik yaptığı kitap, Aytül Akal’ın veda(!) sıyla bitiyor. Yapacak işin gücün, gökyüzünde bekleyenin yok mu senin, deyip postayı koyuyor kara. Tabii sonra gönül almayı da ihmal etmeden: “Haydi kar, güle güle.../ bir sonraki kış,/ beklerim yine....

Ben de her daim kapımı açmış sizleri bekliyorum kömür deposuna kapatılmış çocuklara yaz kış renkli karlar yağdırmaya sevgili mavi kadın, ay kadın… Dedikodu bu ya, bu sene karların canı çok sıkılmış, ya tek tek şemsiyeleriyle ya da çocuklar okuldayken yalnız kalmamak için matematik derslerine kare, üçgen, dörtgen… şeklini alarak gelecek diyorlar. Ama tek bir Kafkas dansçısı gelecekmiş bu yıl, o da benim penceremi seçmiş. Setenay’ı sizin kitabınızın arasında ağırlayacağım… Şiire yağan karları tuğlaya devşirip, krizantem bir saray yaparak… Hoşsunuz zaten, hoş kalın…

Özlem Sezer

KARTOPU-1

Kartopunun masalı
uzun sürmez.
Geldiği yere dönmekte
asla gecikmez.

M.Y.

KARTOPU-3

Kartopuna
Bir öpücük koydum
Gökyüzüne savurdum.

A.A.

KAR SESİ-1

Yere düşerken karlar
Neden ses çıkarmazlar?
Karlara bastığımda
Şarkı söylüyorlar oysa...

AA

KAR YARAMAZLIĞI-1

Yeni yıl geldi ama,
kardan haber yok hâlâ.

Yastığımı boşalttım
pamukları top top yaptım
pencereme kar yağdırdım.

Sakın kızma anne
yastıksız kaldım diye.
Kar yağınca
dolduracağım yastığımı
kar taneleriyle.

MY

MAVİ KAR-2

Karları avuçladık
tostoparlak yaptık.
Bu kartopu mavi diye,
üstüne “Dünya” yazdık.

MY

MAVİ KAR-3

Gök mavi
Deniz mavi
Maviden maviye düşen karlar
Neden mavi değil
Bembeyaz?

AA

RENKLİ KAR-1

Karlar,
Ay ışığında aybeyaz
Gün ışığında bembeyaz.

Kar taneleri,
Geçerken gökkuşağının yanından,
Hiç değmemiş mi
Mora, yeşile, maviye,
Şeker yüzlü pembeye?

AA

RENKLİ KAR-2

Kar yağıyor dışarıda
Resim yapıyor ressam amca.
Mor boyamış karları
Özlemiş ilkbaharı
Çamlara kondurmuş düşleri.
Dokunsan gülecek
Mor ormanın ağaçları.

MY

BEYAZ YORGAN-1

“Annem,
“Bahçeyi düzenlesen ya,”
dedi ama,
babamın hep işi vardı.

Bahar çabuk kaçtı.
Yaz hızlı koştu.
Sonbahar yaprakları
Yerlerde uçuştu....
Annem bahçeye hep
Kızgın kızgın baktı.

Kış gelince bahçemize
Lapa lapa kar yağdı.
Beyaz bir yorgan
Her yanı kapladı....

Babam pek sevindi bu işe,
“İşte bak,” dedi anneme.
“Düzenlendi bahçemiz!
Her yer tertemiz...”

AA

KAR TANESİ-1

Çocuğun çevresinde
döndü durdu
Kar tanesi....
“Beni de al oyununa,”
dedi, yavaşça
kondu çocuğun burnuna.

Şaşırdı çocuk:
“Aaa, sen kanatsız uçuyorsun!
Gel güvercin olalım,
birlikte uçalım.”

Şaşırdı kar tanesi:
“Senin de kanadın yok ama!”

Gümüş gökte
beyaz güvercinler...
Güldü çocuklar
güldü kar taneleri...